Web sitesi kullanılabilirliğinin ölçülmesi: Adnan Menderes Üniversitesi Kütüphanesi web sitesi örneği

Halise Şerefoğlu Henkoğlu, Denizhan Demirkol

Öz

Bu çalışma, Adnan Menderes Üniversitesi Kütüphanesi’nin web sitesinin kullanılabilirlik özelliklerini eleştirel bir bakış açısı ile değerlendirmeyi amaçlayan betimsel bir araştırmadır. Araştırmanın katılımcılarını, uygun örnekleme yöntemi ile seçilmiş, Adnan Menderes Üniversitesi’nde öğrenim gören ve araştırmaya katılmaya gönüllü 14 lisans öğrencisi oluşturmaktadır. Nicel ve nitel yöntemlerin bir arada kullanıldığı bu araştırmada verilerin toplanmasında kullanılabilirlik testi, anket, gözlem ve sesli düşünme yöntemlerinden yararlanılmıştır. Kullanılabilirlik testinin uygulanması aşamasında; katılımcılara kütüphane web sitesinin kullanım amaçları doğrultusunda tanımlanmış ve sitede sunulan bilgi ve hizmetlere ilişkin görevler verilmiştir. Katılımcılar görevleri tamamlarken katılımcıların süreç içerisindeki davranışları gözlemlenerek not edilmiş, web sitesine ilişkin olumlu ve olumsuz düşünceleri sesli düşünme yöntemiyle elde edilmiş, görevleri tamamlama süreleri, başarı oranları ve adım sayıları kaydedilmiştir. Kullanılabilirlik testinin ardından memnuniyet anketi uygulanarak katılımcıların web sitesine ilişkin memnuniyet düzeyleri keşfedilmiştir. Toplanan verilerin analizi sonucunda elde edilen bulgular; katılımcıların web sitesinin kullanımına ilişkin en fazla zorlandıkları alanın katalog, veritabanı vb. farklı kaynakları kullanarak bilgiye erişmek olduğunu göstermiştir. Bu durumun temel nedenlerinden biri, katılımcıların web sitesinde sunulan arama motoru bölümünü kullanmakta zorluk yaşamalarıdır. Bununla birlikte, katılımcıların kütüphane kataloğu, veritabanı, açık erişim, süreli yayın vb. terimlere aşina olmamaları da bilgiye erişimde istenilen verime ulaşamamalarının nedenlerinden biri olarak kabul edilebilir. Elde edilen bulgular doğrultusunda; kütüphane web sitesinde sunulan bilgi ve hizmetlerin sunumunda hedef kullanıcı grubunun bilgi arama davranışlarının temel alınması, arayüzde mümkün olduğunca daha sade ve kullanıcı tarafından anlaşılabilir terimlerin kullanılması, kullanıcıların öncelikli ihtiyaç duydukları katalog tarama, veritabanları vb. araçların ön plana çıkarılması ve kütüphane web sitesinin kullanımına ilişkin bir eğitim programının hazırlanması önerilebilir.

Anahtar Kelimeler

Kullanılabilirlik; web sitesi kullanılabilirliği; kütüphane web sitesi; bilgi erişimi; bilgi arama.

Referanslar

Akıncı, D. ve Çağıltay, K. (2004). E-devlet web sitelerini kullanmak ya da kullanamamak: Vatandaş açısından kullanılabilirlik sorunları ve öneriler. Paper presented at the Türkiye Bilişim Derneği 21. Ulusal Bilişim Kurultayı, Ankara.

Bennett, J. L. (1979). The commercial impact of usability in interactive systems. In B. Shackel (Ed.), Man–Computer Communication, Infotech State of the Art Report, vol. 2. Maidenhead: Infotech International.

Bennett, J. L. (1984). Managing to meet usability requirements. In J. L. Bennett, D. Case, J. Sandelin ve M. Smith (Eds.), Visual Display Terminals: Usability Issues and Health Concerns. (pp. 161–184). Englewood Cliffs, N.J.: Prentice-Hall.

Cengiz, E. (2016). Hacettepe Üniversitesi Kütüphaneleri web sitesinin kullanılabilirliğinin eğitimle desteklenmesi ve değerlendirilmesi: Hacettepe Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü öğrencileri üzerine bir çalışma. Türk Kütüphaneciliği, 30(1), 84-95.

Chow, A. S., Bridges, M. ve Commander, P. (2014). The website design and usability of US academic and public libraries: Findings from a nationwide study. Reference & User Services Quarterly, 53(3), 253-265.

Çağıltay, K. (2011). İnsan bilgisayar etkileşimi ve kullanılabilirlik: teoriden pratiğe. Ankara: ODTÜ Geliştirme Vakfı Yayıncılık.

Çağıltay, K. (2018). Teoriden pratiğe: İnsan – bilgisayar etkileşimi ve kullanılabilirlik mühendisliği - Araştırma örnekleri – Veri toplama araçları ISO 9241 standartları çerçevesi (2. baskı.). Ankara:: Seçkin Yayıncılık.

Dalcı, M., Alçam, Ö., Saatçioğlu, Y. O. ve Erdal, F. (2008). ODTÜ Kütüphanesi yeni web sayfasının tesarımı ve kullanılabilirlik çalışması. Paper presented at the Akademik Bilişim 2008, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi.

Dumas, J. S. ve Redish, J. C. (1999). A practical guide to usability testing. Great Britain: Cromwell Press.

Foster, N. F. ve Gibbons, S. (2007). Studying students: The undergraduate research project at the University of Rochester. Chicago: Association of College and Research Libraries.

Gürses, E. A. (2006). Kütüphane WEB sitelerinde kullanılabilirlik ve kullanılabilirlik ilkelerine dayalı tasarım (Yayımlanmamış doktora tezi). Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.

IFLA. (2017). Development and access to information 2017. University of Washington Information School: The International Federation of Library Associations and Institutions (IFLA) & Technology & Social Change Group (TASCHA).

ISO. (1998). ISO 9241-11:1998 Ergonomic requirements for office work with visual display terminals (VDTs) -- Part 11: Guidance on usability.

ISO. (2008). ISO 9241-151:2008: Ergonomics of human-system interaction -- Part 151: Guidance on World Wide Web user interfaces.

Karasar, N. (2012). Bilimsel araştırma yöntemi (23. baskı.). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.

Kılıç, E. ve Güngör, Z. (2006). Kütüphane web sitelerinin kullanılabilirliği: Bir uygulama çalışması. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, 21(4), 781-789.

Lehman, T. ve Nikkel, T. (2008). Making library web sites usable: A LITA guide. New York: Neal-Schuman Publishers.

Miller, R. B. (1971). Human ease of use criteria and their tradeoffs. IBM Report TR 00.2185.Poughkeepsie, NY: IBM Corporation.

Nielsen, J. (1993). Usability engineering (1st baskı.). United States of America: Academic Press Inc.

Nielsen, J. (2000). Why you only need to test with 5 users. 17 Kasım 2017 tarihinde https://www.nngroup.com/articles/why-you-only-need-to-test-with-5-users/ adresinden erişildi.

Nielsen, J. (2012a). How Many Test Users in a Usability Study? 24 Şubat 2018 tarihinde https://www.nngroup.com/articles/how-many-test-users/ adresinden erişildi.

Nielsen, J. (2012b). Thinking aloud: The #1 usability tool. 2 Aralık 2017 tarihinde https://www.nngroup.com/articles/thinking-aloud-the-1-usability-tool/ adresinden erişildi.

Nielsen, J. (2012c). Usability 101: Introduction to usability. 9 Kasım 2017 tarihinde https://www.nngroup.com/articles/usability-101-introduction-to-usability/?lm=usability-engineering&pt=book adresinden erişildi.

Nielsen, J. (2014). Turn user goals into task scenarios for usability testing. 30 Kasım 2017 tarihinde https://www.nngroup.com/articles/task-scenarios-usability-testing/ adresinden erişildi.

OCLC. (2006). College students’ perceptions of the libraries and information resources: A report to the OCLC membership. United States of America: OCLC Online Computer Library Center, Inc.

OCLC. (2010). Perceptions of libraries, 2010: Context and community. United States of America: OCLC Online Computer Library Center, Inc.

Rowlands, I., Nicholas, D., Williams, P., Huntington, P., Fieldhouse, M., Gunter, B., . . . Tenopir, C. (2008). The Google generation: the information behaviour of the researcher of the future. Aslib Proceedings, 60(4), 290-310.

Rubin, A. ve Babbie, E. (2011). Research methods for social work (7. baskı.). USA: Brooks/Cole, Cengage Learning.

Shackel, B. (1981). The concept of usability. In J. L. Bennett, D. Case, J. Sandelin ve M. Smith (Eds.), Visual Display Terminals: Usability Issues and Health Concerns. (pp. 45-88). Englewood Cliffs, N.J.: Prentice-Hall.

Shackel, B. (2009). Usability – Context, framework, definition, design and evaluation. Interacting with Computers, 21, 339–346.

Swanson, T. S. ve Green, J. (2011). Why we are not Google: Lessons from a library web site usability study. The Journal of Academic Librarianship, 37(3), 222-229.

T.C. Kalkınma Bakanlığı ve TÜBİTAK BİLGEM YTE. (2009a). Kamu İnternet Siteleri Rehberi - Bölüm 1: İnternet Sitelerinde Kullanılabilirlik. Ankara: TÜBİTAK BİLGEM YTE.

T.C. Kalkınma Bakanlığı ve TÜBİTAK BİLGEM YTE. (2009b). Kamu İnternet Siteleri Rehberi - Bölüm 6: Kullanılabilirlik Testleri ve Uygulamaları. Ankara: TÜBİTAK BİLGEM YTE.


Tam Metin: PDF

DOI: 10.15612/BD.2018.665

Bu çalışma Creative Commons Attribution 3.0 License ile lisanslanmıştır.
Her Hakkı Saklıdır © 2012 ÜNAK