Bilimsel Bilginin Erişiminde ve Paylaşımında Kurumsal Açık Arşiv Yaklaşımı: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Örneği

Erdinç Alaca, Tubanur Büyükçolpan, Leyla Kanık

Öz

Bu çalışmanın amacı, Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi (AYBÜ) akademisyenlerinin açık erişim, açık bilim ve kurumsal açık arşiv konularındaki farkındalık düzeylerini belirlemek ve kurumsal açık arşiv hizmetinden daha etkin yararlanmaları için öneriler geliştirmektir. Öte yandan, AYBÜ açık erişim politikasının yeni gelişmeler ışığında geliştirilmesi ve kullanımının yaygınlaştırılması da amaçlanmaktadır. Betimleme yöntemi ile gerçekleştirilen bu araştırma kapsamında, veri toplama tekniği olarak anket kullanılmıştır. Elde edilen veriler IBM SPSS Statistics 24.0 istatistik programı ile değerlendirilmiştir. Araştırmanın evrenini, AYBÜ’de 2018 Aralık ayı itibari ile görev yapmakta olan 1.152 akademisyen oluşturmuştur. Örneklem ise geri dönüş alınan 225 akademisyenden oluşmaktadır. Çalışma kapsamında, akademisyenlerin açık erişim konusundaki farkındalık düzeylerinin ve AYBÜ kurumsal açık arşivinden yararlanma düzeylerinin düşük olduğu ve buna rağmen büyük çoğunluğun bilgiye erişimde İnternet teknolojilerinden aktif olarak yararlandığı ve bilgiye ücretsiz erişimi desteklediği ortaya çıkmıştır. Ayrıca, bilgiye erişimde, açık erişimi destekleyenlerin oranı, ürettiği bilgiyi açık erişim ile paylaşmak isteyenlere göre yüksektir. Akademisyenlerin büyük çoğunluğu kurumsal açık arşivler konusunda bilgilendirilmek istemektedirler. Bu bağlamda, AYBÜ yönetiminin, AYBÜ Kütüphane ve Dokümantasyon Daire Başkanlığı ile iş birliği içerisinde bulunması ve akademisyenlerin kurumsal açık arşiv konusunda bilgilendirilmesi gerekmektedir. Akademisyenler, açık arşivin kullanılması ile ilgili yönetim tarafından desteklenmeli ve teşvik edilmelidir. Bilgilendirme çalışmalarının sürdürülebilir olması ve sürekli eğitim sürecine dâhil edilmesi ise sürecin daha işlevsel ilerlemesini sağlayacaktır.

Anahtar Kelimeler

Açık bilim, açık veri, kurumsal arşiv, bilimsel iletişim, üniversite kütüphaneleri

Referanslar

Ulusal Açık Erişim Çalıştayı. (2013). http://ae2013.acikerisim.org/ adresinden erişildi.

Ulusal Açık Erişim Çalıştayı. (2014). http://ae2014.acikerisim.org/wp-content/uploads/sites/4/2016/11/ae2014_program.pdf adresinden erişildi.

Ulusal Açık Erişim Çalıştayı. (2015). http://ae2015.acikerisim.org/ adresinden erişildi.

Ulusal Açık Erişim Konferansı. (2016) http://ae2016.acikerisim.org/ adresinden erişildi.

Ulusal Açık Erişim Konferansı. (2017). http://ae2017.acikerisim.org/ adresinden erişildi.

Açık Erişim Yayıncılığı Üzerine Bethesda Bildirimi. (2003). http://legacy.earlham.edu/~peters/fos/bethesda.htm adresinden erişildi.

Akers, K. G. ve Doty, J. (2013). Disciplinary differences in faculty research data management practices and perspectives. International Journal of Digital Curation. 8(2), 5-26.

Al, U. ve Tonta, Y. (2014). Açık erişim politikalarının geliştirilmesi ve PASTEUR4OA Projesi. Türk Kütüphaneciliği, 28(3), 433-436.

Anadolu Üniversite Kütüphaneleri Konsorsiyumu Açık Erişim ve Kurumsal Arşiv Grubu. (2006). Kurumsal arşiv yaratma. http://eprints.rclis.org/7908/2/AEKA_Haz06.pdf adresinden erişildi.

Gürdal, G., Keten, B., Kutlutürk, L., Başer, A. M., Türkfidanı, A., Çelik, S. ve Al, U. (2012). Açık erişim arşivi oluşturma süreci: Problemler ve çözüm önerileri. http://by2012.bilgiyonetimi.net/workshops/gurdal.pdf adresinden erişildi.

Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi açık erişim politikası. (2011). http://www.ybu.edu.tr/kutuphane/custom_page-346-ybu-acik-erisim-politikasi.html adresinden erişildi.

Avrupa Birliği. (2006). Türk üniversiteleri açık erişimi ve kurumsal açık arşivlerin kurulmasını destekliyor. http://ab.org.tr/ab06/AB2006-bildirge.html adresinden erişildi.

Berlin Deklarasyonu. (2003). Berlin Declaration on open access to knowledge in the sciences and humanities. http://www.fu-berlin.de/sites/open_access/weiteres/Veranstaltungen/oa_berlin/poster/Berlin-Declaration_Simone-Rieger_MPIWG.pdf adresinden erişildi.

Budapeşte Açık Erişim Girişimi. (2001). Budapest open access initiative. http://www.budapestopenaccessinitiative.org/read adresinden erişildi.

Brown, S., Bruce, R. ve Kernohan, D. (2015). Directions for research data management in UK üniversities. https://www.mendeley.com/viewer/?fileId=404b4cf6-ea26-1ba7-71aa-174aa10900e4&documentId=46fb9830-3c6e-3a9c-8766-87d09c4f2789 adresinden erişildi.

Çelik, S., Gürdal, G., Keten, B., Türkfidanı, A. ve Kutlutürk, L. (2013). Açık erişim ve DSpace kurumsal arşiv yazılımı. http://ab.org.tr/ab13/bildiri/250.pdf adresinden erişildi.

Chen, X. ve Wu, M. (2017). Survey on the needs for chemistry research data management and sharing. The Journal of Academic Librarianship. 43, 346-353.

Chiware, E. ve Mathe, Z. (2016). Academic libraries’ role in research data management services: A South African perspective. South Afrıcan Journal of Lıbrarıes and Informatıon Scıence, 81(2), 1-10.

Cox, A. M. ve Pinfield, S. (2014). Research data management and libraries: Current activities and future priorities. Journal of Librarianship and Information Science, 46(4), 299 –316.

Cox, A. M., Kennan, M. A., Lyon, L. ve Pinfield, S. (2015). Developments in research data management in academic libraries: Towards an understanding of research data service maturity. Journal of the Assocıatıon for Informatıon Science and Technology, 68(9), 2182–2200.

Eroğlu, A. E. (2013). Neden açık erişim?. 2. Ulusal açık erişim çalıştayı içinde (s. 1-22). http://library.iyte.edu.tr/dosya/2UlusalAcikEriismIYTE21ekim2013/Ahmet%20EROGLU.pdf adresinden erişildi.

Ertürk, K. L. ve Küçük, M. E. (2010a). Bilimsel bilginin görünürlüğü: Hacettepe Üniversitesi’nde açık erişim farkındalığı. Türk Kütüphaneciliği, 24(1), 63-93.

Ertürk, K. L. ve Küçük, M. E. (2010b). Kurumsal açık arşivlerin etkin kullanımı: Türkiye’deki bilimsel elektronik yayıncıların görüşleri. Bilgi Dünyası, 11(1), 122-139.

Ertürk, K. L. ve Şengül, G. (2012). Türkiye'de kurumsal açık arşivlerin analizi: Dokuz Eylül Üniversitesi kurumsal açık arşivi örneği. Türk Kütüphaneciliği, 26(1), 7-29.

Erway, R., Horton, L., Numberger, A., Otsuji, R. ve Rushing, A. (2016). Building blocks: Laying the foundation for a research data management program. Dublin: Online Computer Library Center. https://www.mendeley.com/viewer/?fileId=5306b16d-3c14-4d93-6041-7889080ab024&documentId=cfa2c965-e05a-34de-8a68-9543c2504c59 adresinden erişildi.

Garcia‐Penalvo, F. J., Garcia de Figuerola, C. ve Merlo, J. A. (2010). Open knowledge: challenges and facts. Online Information Review, 34(4), 520-539.

Giesecke, J. (2011). Institutional repositories: Keys to success. Journal of Library Administration, 51, 529–542.

Gold, A. (2007) Cyberinfrastructure, data, and libraries. D-Lib Magazine, 13(9,10).

Gürdal, G., Türkfidanı, A., Kutlutürk, L., Çelik, S. ve Keten, B. (2012). Araştırma kurumları için OpenAIRE kılavuzu. http://www.yok.gov.tr/documents/7166509/7180015/OpenAIRE_Kilavuzu.pdf/e585ce9a-03a3-49bb-b09d-6a70fcef6817 adresinden erişildi.

Harnad, S. ve Brody, T. (2004). Comparing the impact of open access (OA) vs. non-OA articles in the same journals? D-Lib Magazine, 10(6), 372-383.

Henty, M. (2008). Dreamıng of data: The lıbrary’s role in supporting e-research and data management. Australian Library and Information Association Biennial Conference, Alice Springs, 2008. http://apsr.anu.edu.au/presentations/henty_alia_08.pdf adresinden erişildi.

Johnsson, M. ve Åhlfeldt, J. (2015). Research libraries and research data management within the humanities and social sciences. https://www.mendeley.com/viewer/?fileId=0d388f7b-1c80-67d7-43f0-8f3a900b4624&documentId=e6a1cde4-65e9-3cb6-9dfb-af63b8bbbb9e adresinden erişildi.

Karasözen, B., Atılgan, D. ve Zan, B. U. (2010). Türkiye'de Açık Erişim ve Bazı Ülkelerle Karşılaştırma. Türk Kütüphaneciliği, 24(2), 235-257.

Kayaoğlu, H. D. (2006). Açık erişim kavramı ve gelişmekte olan bir ülke olarak Türkiye için anlamı. Türk Kütüphaneciliği, 20(1), 29-60.

Kennan, M. A. ve Markauskaite, L. (2015). Research data management practices: A snapshot in time. Journal of Digital Curation, 10(2), 69-95.

Köse, G. ve Küçük, M. E. (t. y.). Açık erişim farkındalığı: Başkent Üniversitesi. http://www.bby.hacettepe.edu.tr/e-bulten/dosyalar/file/kose_kucuk_by2010.pdf adresinden erişildi.

Kurtz, M. (2010). Dublin core, DSpace, and a brief analysis of three university repositories. Information Technology and Libraries, 29(1), 40–46.

Lewis, M. J. (2010). Libraries and the management of research data. In envisioning future academic library services. S. McKnight (Ed.). London: Facet. http://eprints.whiterose.ac.uk/11171/1/LEWIS_Chapter_v10.pdf adresinden erişildi.

Mogge, D. (1999). Seven years of tracking electronic publishing: the ARL Directory of Electronic Journals, Newsletters, and Academic Discussion Lists. Library Hi Tech, 17(1), 17-25.

Rice, R ve Haywood, J. (2011) Research data management initiatives at University of Edinburgh. International Journal of Digital Curation, 6, 232–244.

Schauder, D. (1994). Electronic publishing of professional articles: attitudes of academics and implications for the scholarly communication industry. Journal of the Association for Information Science and Technology, 45(2), 73-100.

Strasser, C. (2015). Research data management. Baltimore: National Information Standards Organization (NISO). https://www.mendeley.com/viewer/?fileId=3279e0b9-c0dd-48c1-4424-91dc35db2fe0&documentId=4003885c-9a54-3513-b059-481eda71f587 adresinden erişildi.

Suber, P. (2004). Guide to the open access movement. Earlham College, Richmond. https://legacy.earlham.edu/~peters/fos/guide.htm adresinden erişildi.

Suber, P. (2006). Open access. Cambridge: MIT Press. https://mitpress.mit.edu/sites/default/files/9780262517638_Open_Access_PDF_Version.pdf adresinden erişildi.

Swan, A. ve Brown, S. (2005). Open access self-archiving: Journal authors survey report. Technical report, Joint Information Systems Committee (JISC), UK Key Perspectives Ltd., 2004. www.jisc.ac.uk/uploaded_documents/ACF655.pdf adresinden erişildi.

Tenopir, C., Allard, S., Sinha, P., Pollock, D., Newman, J., Dalton, E., Frame, M. ve Baird, L. (2016). Data management education from the perspective of science educators. International Journal of Digital Curation. 11(1), 232-251.

Ünal, Y. ve Kurbanoğlu, S. (2018). Araştırma verilerinin yönetimi: Türk araştırmacılar verilerini açmaya hazır mı? Türk Kütüphaneciliği, 32(4), 287-311.

Woeber, C. A. (2017). Towards best practice in research data management in the humanities. https://www.researchgate.net/publication/319260187_Towards_best_practice_in_research_data_management_in_the_humanities adresinden erişildi.

X. Türkiye’de İnternet Konferansı. (2005). http://inet-tr.org.tr/inetconf10/ adresinden erişildi.

Yükseköğretim Kurulu. (2018). Yükseköğretim akademik arşiv projesi. http://www.yok.gov.tr/web/acikerisim/acik-erisim-sistemi-kurulum-listesi adresinden erişildi.


Tam Metin: PDF

DOI: 10.15612/BD.2019.736

Bu çalışma Creative Commons Attribution 3.0 License ile lisanslanmıştır.
Her Hakkı Saklıdır © 2012 ÜNAK