Öz

Kavram haritaları, J. D. Novak ve arkadaşları tarafından Cornell Üniversitesinde gerçekleştirilen bir araştırma programı kapsamında; Ausubel’in anlamlı öğrenme teorisine dayalı olarak geliştirilen öğretme ve öğrenme yöntemlerinden biridir. Kavram haritaları eğitim, sosyal ve doğa bilimlerinde yaygın bir şekilde uygulanmış ve değerlendirilmiş bir teknik olmasının yanı sıra daha pek çok bilim alanını da etkilemiştir. Etkilediği alanlardan biri de kütüphanecilik ve bilgi bilimi alanı olmuştur. Bu makale kapsamında kavram haritalarının sadece öğrencilerin (ilk, orta, lise, üniversite)bilgi arama süreçleri üzerine etkilerine yer verilmiştir.

Literatüre göz gezdirdiğimizde kavram haritalarının bilgi arama süreçlerine etkisini inceleyen çalışmalarda; kavram haritalarının öğrencilerin bilgi arama süreçleri boyunca bilgi gereksinimlerini tanımlamalarında, araştırma konularını daraltmalarında (odak geliştirme), bilgiyi bulmalarında, organize etme ve sentezlemelerinde ve araştırma sonuçlarını yazmalarında etkili bir stratejik araç olduğu belirtilmektedir.

Bu araştırmada Kavram nedir? Kavram haritası nedir? Kavram haritalarının bilgi arama süreçlerine etkisi nedir? Bilgi arama süreçlerinde kavram haritasından nasıl yararlanılır? gibi soruların yanıtı literatür ve mevcut uygulamalar içinde aranacaktır.

Ülkemizde kavram haritalarının kütüphanecilik ve bilgi bilimi alanında kullanılması ile ilgili herhangi bir çalışmaya rastlanmamıştır. Dolayısıyla bu araştırma ile hem eğitim hem de uygulama alanında kavram haritalarından yararlanmanın sağlayabileceği olumlu katkılara dikkat çekilerek; bu konudaki bilincin artırılması hedeflenmektedir.

Anahtar Kelimeler: Kavram, Kavram haritası, Bilgi arama, Bilgi Arama süreçleri

Referanslar

  1. Aktaş, M. ve Güler, H. K. (2011). Sınıf öğretmeni adaylarının dörtgenler kavramına ilişkin oluşturdukları kavram haritalarının değerlendirilmesi. GÜ, Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 31(2), 605-618.
  2. Barroniak, L. K. (2004). meaningful research projects: perspectives from high school students and their teacher. Yayınlanmamış doktora tezi, University of Albarta.
  3. Baysen, E. (2003). Fen eğitiminde yeni gelişmeler ve (1960-1985 Dönemi) Türkiye’deki uygulamaları. Yayınlanmamış doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Ankara.
  4. Birinci, H. G. (2007). Tarihçilerin Bilgi Arama Davranışları. Türk kütüphaneciliği, 21(1), 29-44.
  5. Bruner, J. (1966). Toward a theory of instuction. Cambridge: Belkanp Press.
  6. Bostick, S. (1992). The development and validation of the libaray anxiety scale. Yayınlanmamış doktora tezi, Wayne State University.
  7. Byström, K. ve Järvelin, K. (1995). Task complexity affects information seeking and use. Information Processing and Management, 31(2), 191-213.
  8. Case, D. O. (2002). Looking for information: a survey of research on information seeking, needs, and behavior. Amsterdam; New York: Academic Press.
  9. Chiou, C.C., Lee, L.T. ve Liu, Y.Q. (2012). Effect of Novak colorful concept map with digital teaching materials on student academic achievement : International educational technology conference IETC2012. Procedia - social and Behavioral sciences, 64, 192-201.
  10. Colosimo, A. ve Fitzgibbons, M. (2012). Teaching, designing, and organizing: concept mapping for librarians. Partnership: the Canadian Journal of Library and Information Practice and Research, 7(1), 1-15.
  11. Çatalkaya, R. (2005). Bazı bireysel farklılıkların kavram haritası yapma başarısına etkisi. Yayınlanmamış yüksek lisans tezi, Abant İzzet Baysal Üniversitesi, Bolu.
  12. Dervin, B. (1998). Sense-making theory and practice: an overview of user interests in knowledge seeking and use. Journal of knowledge management, 2(2), 36-46.
  13. Ekici, S. ve Uçak, N. Ö. (2012). İlköğretim öğrencilerinin internet’te bilgi arama davranışları. Türk kütüphaneciliği, 26(1), 78-96.
  14. Ellis, D. (1993). Modelling the information-seeking patterns of academic researchers: a graound theory approach. Library Quarterly, 63(4), 469-486.
  15. Ellis, D. ve Haugan, B. (1997). Modelling the information seeking patterns of engineers and research scientists in an industrial environment. Journal of Documantation, 53(4), 384-403.
  16. Gordon, C. A. (1995). Concept mapping as a pre-search activity in the research process. Yayınlanmamış doktora tezi, Boston University, Boston.
  17. Gordon, C. A. (2000). The effects of concept mapping on the searching behavior of tenth-grade students. 18 Eylül 2013 tarihinde http://www.ala.org/aasl/aaslpubsandjournals/slmrb/slmrcontents/volume32000/mapping adresinden erişildi.
  18. Gordon, C. A. (2002). methods for measuring the influence of concept mapping on student information literacy. 18 Eylül 2013 tarihinde http://www.ala.org/aasl/aaslpubsandjournals/slmrb/slmrcontents/volume52002/gordon adresinden erişildi.
  19. Gregoriades, A., Pampaka, M. ve Michail, H. (2009). Assesing students’ learning in MIS using concept mapping. Journal of Information systems Education, Winter, 20(4), 419-430.
  20. Herring, J. E. (2011). Year seven students, concept mapping and the issues of transfer. school Libraries Worldwide, 17(1), 11-23.
  21. Holliday, W. ve Li, Q. (2004). Understanding themillennials: updating our knowledge about students. Reference services Review, 32(4), 356-366.
  22. Ingwersen, P ve Järvelin, K. (2005). The turn: integration of information seeking and retrieval in context. Netherland: Springer.
  23. İngeç, Ş.K. (2008). Kavram haritalarının değerlendirme aracı olarak fizik eğitiminde kullanılması. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 35, 195-206.
  24. Kaptan, F. (1998). Fen öğretiminde kavram haritası yönteminin kullanılması. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 14, 95-99.
  25. Kendirli, B. (2008). Fen ve teknoloji dersinde kavram haritası kullanımının öğrenci tutumu, başarısı ve bilgi kalıcılığına etkisi. Yayınlanmamış yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi, Ankara.
  26. Keten, B. (2011). kadın girişimcilerin bilgiye yaklaşımı. Yayınlanmamış doktora tezi, Ankara Üniversitesi, Ankara.
  27. Kraker, J. (2002). Research anxiety and student’s perceptions of reserach: an experiement: part 1. effect of teaching Kuhlthau’s ISP model. american society for Information science and Technology, 53(4), 282-294.
  28. Kuhlthau, C. C. (1983). The library research process: case studies and interventions with high school seniors in advanced placement English classes using kelly’s theory of constructs. Yayınlanmamış doktora tezi, Rutgers the State University of New Jersey, New Jersey.
  29. Kuhlthau, C. C. (1988). Longitudinal case studies of the information search process of users in libraries. LIsR, 10, 257-307.
  30. Kuhlthau, C. C. (1991). Inside the serach process: information seeking from the user’s perspective. Journal of the american society for Information science, 42(5), 361-371.
  31. Kuhlthau, C. C. (1990). Validating a model of research process: a comparison of academic, public, and school library users. LIsR, 12, 5-31.
  32. Kuhlthau, C. C. (1993). seeking meaning: a process approach to library and information services. Norwood, NJ: Ablex.
  33. Kuhlthau, C. C. (1994). Teaching the library reserach process (2. bs.). Metuchen, NY ve London: The Scarecrow.
  34. Li, Q. (2006). The influence of continuous concept map construction on the information seeking process Yayınlanmamış doktora tezi., Utah State University, Logan, Utah.
  35. Limberg, L. (1997). Information use for learning purposes. V. Pertti, R. Savolainen ve B. Dervin (Edited). Information seeking in context, 14-16 august 1996 içinde (s.275-289). Birleşik Krallık: Taylor Graham.
  36. Lunce, C. (2011). Concept mapping in grades k-12. school Library monthly, 27(8), 39-40.
  37. Marchionini, G. (1989). Information-seeking strategies of novice using a full-text electronic cyclopedia. Journal of the american society for Information science, 40(1), 54-66.
  38. Marchionini, G. (1992). Interfaces for end-user information seeking. Journal of the american society for Information science, 43(2), 156-163.
  39. Mellon, C. A. (1986). Library anxiety: a ground theory and its development. College and Reserach Libraries, march, 160-165.
  40. McClure, J.R., Sonak, B. ve Suen, H.K. (1999). Concept map assessment of classroom learning: reliability, validity, and logistical practicality. Journal of Research in science Teaching, 36(4), 475-492.
  41. Nahl, D. (1997). Information counseling inventory of affective and cognitive reactions while learning the internet. Internet Reference services Quarterly, 2(2-3), 11-33.
  42. Novak, J. D. ve Cañas, A. J. (2008). The Theory underlying concept maps and how to construct and use them 11 Eylül 2013 tarihinde http://www.ssu.ac.ir/fileadmin/templates/fa/Moavenatha/MoavenateAmozeshi/edicupload/olymp-3.pdf adresinden erişildi.
  43. Novak, J. D. ve Gowin, D. B. (1984). Learning how to learn. Cambridge; New York: Cambridge University Press.
  44. Özlük, H. K. (2006). Halk kütüphanesi kullanıcılarının bilgi arama davranışı. Yayınlanmamış yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi, Ankara.
  45. Pettigrew, K. E., Fidel, R. ve Bruce, H. (2001). Conceptual framework in information behavior. M. E. Williams (Editör). annual Review of ınformation science and technology (aRIsT) vol.35 içinde (s.43-78). Medford, N.J.: ARIST.
  46. Ögel, Ü. (2011). kütüphane kaygısı: Bilkent Üniversitesi lisans öğrencileri üzerine bir çalışma . Yayınlanmamış yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi, Ankara.
  47. Önal, İ. (2008). Türkiye’de gazetecilerin bilgi gereksinimlerinin ve arama davranışlarının değerlendirilmesi, Bilgi Dünyası, 9(2), 286-314.
  48. Pinto, M., Doucet, A. V. ve Ramos, A. F. (2010). Measuring students’ information skills through concept mapping. Journal of Information sience, 36(4), 464-480.
  49. Plotnick, Eric. (2001). A Graphical system for understanding the relationship between concepts. Teacher Librarian, 28(4).
  50. Savolainen, R. (2009). Information use and information processing: comparison of conceptualizations, Journal of Documantation, 65(2), 187-207.
  51. Şeker, M. (2010). sosyal Bilgiler Öğretiminde Öğrenme sitillerine Uygun Tekniklerin kullanılmasının Öğrencilerin Öğrenme Düzeylerinin ve kavram yanılgılarının Giderilmesi Üzerindeki Etkililiğin araştırılması. Yayınlanmamış doktora tezi, Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
  52. Şimşek, A. (2006). Kavramların öğretimi. Ali Şimşek (Editör). İçerik türlerine dayalı öğretim içinde (s. 27-70). Ankara: Nobel.
  53. Tanrıkulu, B. (2006). Akademisyen mühendislerin bilgi arama davranışlarına bilgi teknolojilerinin etkisi: Bilkent Üniversitesi örneği. Yayınlanmamış yüksek lisans tezi Ankara Üniversitesi, Ankara.
  54. Turan, İ. (2002). Lise coğrafya derslerinde kavram ve terim öğretimi ile ilgili sorunlar .G.Ü. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(2), 67-84.
  55. Uçak, N. Ö. (1997a). Bilim adamlarının bilgi arama davranışları ve bunları etkileyen nedenler. Yayınlanmamış doktora tezi, Ankara, Hacettepe Üniversitesi.
  56. Uçak, N. Ö. (1997b). Bilgi gereksinimi ve bilgi arama davranışı. Türk Kütüphaneciliği, 11(4), 315-325.
  57. Uçak, N. Ö. ve Al, U. (2000). İnternet’te bilgi arama davranışı. Türk Kütüphaneciliği, 14(3), 317-331.
  58. Uçak, N. Ö. ve Güzeldere, Ş. O. (2006). “Bilişsel yapının ve işlemlerin bilgi arama davranışı üzerine etkisi”, Türk Kütüphaneciliği, 20(1), 7-28.
  59. Ülgen, G. (2004). kavram geliştirme: kuram ve uygulamalar (4. bs.). Ankara: Nobel.
  60. Vakkari, P. (1997). Information seeking in context a challenging metatheory. V. Pertti, R. Savolainen ve B. Dervin (Editr). Information seeking in context, 14-16 august 1996 içinde (s.451-464). Birleşik Krallık: Taylor Graham.
  61. Wilson, T.D. (2000). Human information behavior. special Issue on Information science Research, 3(2).
  62. Yaman, H. (2009). İlköğretimde 6. 7. ve 8. sınıflar için kavram haritalarıyla dil bilgisi öğretimi. Ankara: Nobel.

Lisans

Telif Hakkı (c) 2013 Yazar(lar). Açık erişimli bu makale, orijinal çalışmaya uygun şekilde atıfta bulunulması koşuluyla, herhangi bir ortamda veya formatta sınırsız kullanım, dağıtım ve çoğaltmaya izin veren Creative Commons Attribution License (CC BY) altında dağıtılmıştır.

Nasıl Atıf Yapılır

Çakmak, N., & Baysen, E. (2013). Kavram Haritalarının Bilgi Arama Süreçlerinde Kullanılması. Bilgi Dünyası, 14(2), 358-372. https://doi.org/10.15612/BD.2013.126