Öz

Bu çalışma, Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Kütüphanesi’nin web sitesinin kullanılabilirlik özelliklerini eleştirel bir bakış açısı ile değerlendirmeyi amaçlayan betimsel bir araştırmadır. Araştırmanın katılımcılarını, uygun örnekleme yöntemi ile seçilmiş, Aydın Adnan Menderes Üniversitesi’nde öğrenim gören ve araştırmaya katılmaya gönüllü 14 lisans öğrencisi oluşturmaktadır. Nicel ve nitel yöntemlerin bir arada kullanıldığı bu araştırmada verilerin toplanmasında kullanılabilirlik testi, anket, gözlem ve sesli düşünme yöntemlerinden yararlanılmıştır. Kullanılabilirlik testinin uygulanması aşamasında; katılımcılara kütüphane web sitesinin kullanım amaçları doğrultusunda tanımlanmış ve sitede sunulan bilgi ve hizmetlere ilişkin görevler verilmiştir. Katılımcılar görevleri tamamlarken katılımcıların süreç içerisindeki davranışları gözlemlenerek not edilmiş, web sitesine ilişkin olumlu ve olumsuz düşünceleri sesli düşünme yöntemiyle elde edilmiş, görevleri tamamlama süreleri, başarı oranları ve adım sayıları kaydedilmiştir. Kullanılabilirlik testinin ardından memnuniyet anketi uygulanarak katılımcıların web sitesine ilişkin memnuniyet düzeyleri keşfedilmiştir. Toplanan verilerin analizi sonucunda elde edilen bulgular; katılımcıların web sitesinin kullanımına ilişkin en fazla zorlandıkları alanın katalog, veritabanı vb. farklı kaynakları kullanarak bilgiye erişmek olduğunu göstermiştir. Bu durumun temel nedenlerinden biri, katılımcıların web sitesinde sunulan arama motoru bölümünü kullanmakta zorluk yaşamalarıdır. Bununla birlikte, katılımcıların kütüphane kataloğu, veritabanı, açık erişim, süreli yayın vb. terimlere aşina olmamaları da bilgiye erişimde istenilen verime ulaşamamalarının nedenlerinden biri olarak kabul edilebilir. Elde edilen bulgular doğrultusunda; kütüphane web sitesinde sunulan bilgi ve hizmetlerin sunumunda hedef kullanıcı grubunun bilgi arama davranışlarının temel alınması, arayüzde mümkün olduğunca daha sade ve kullanıcı tarafından anlaşılabilir terimlerin kullanılması, kullanıcıların öncelikli ihtiyaç duydukları katalog tarama, veritabanları vb. araçların ön plana çıkarılması ve kütüphane web sitesinin kullanımına ilişkin bir eğitim programının hazırlanması önerilebilir.

Anahtar Kelimeler: Kullanılabilirlik, web sitesi kullanılabilirliği, kütüphane web sitesi, bilgi erişimi, bilgi arama

Referanslar

  1. Akıncı, D. ve Çağıltay, K. (2004). E-devlet web sitelerini kullanmak ya da kullanamamak: Vatandaş açısından kullanılabilirlik sorunları ve öneriler. 21. Ulusal Bilişim Kurultayı’nda sunulan bildiri, Türkiye Bilişim Derneği, Ankara. https://www.researchgate.net/publication/311400337_Edevlet_Web_Sitelerini_Kullanmak_ya_da_Kullanamamak_Vatandas_Acisindan_Kullanilabilirlik_Sorunlari_ve_Oneriler adresinden erişildi.
  2. Bennett, J. L. (1979). The commercial impact of usability in interactive systems. B. Shackel (Ed.), Man–Computer Communication, Infotech State of the Art Report, vol. 2. içinde (ss. 1-17). Maidenhead: Infotech International.
  3. Bennett, J. L. (1984). Managing to meet usability requirements. J. L. Bennett, D. Case, J. Sandelin ve M. Smith (Eds.), Visual Display Terminals: Usability Issues and Health Concerns içinde (ss. 161-184). Englewood Cliffs, N.J.: Prentice-Hall.
  4. Cengiz, E. (2016). Hacettepe Üniversitesi Kütüphaneleri web sitesinin kullanılabilirliğinin eğitimle desteklenmesi ve değerlendirilmesi: Hacettepe Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü öğrencileri üzerine bir çalışma. Türk Kütüphaneciliği, 30(1), 84-95. http://tk.org.tr/index.php/TK/article/view/2618/2606 adresinden erişildi.
  5. Chow, A. S., Bridges, M. ve Commander, P. (2014). The website design and usability of US academic and public libraries: Findings from a nationwide study. Reference & User Services Quarterly, 53(3), 253-265.
  6. Culén, A. L. ve Gasparini, A. A. (2013). Student driven innovation: designing university library services. CENTRIC 2013: The Sixth International Conference on Advances in Human-oriented and Personalized Mechanisms, Technologies, and Services’de sunulan bildiri, Venice, Italy. https://www.thinkmind.org/download.php?articleid=centric_2013_1_30_30082 adresinden erişildi.
  7. Culén, A. L. ve Gasparini, A. A. (2014). Find a book! Unpacking customer journeys at academic library. ACHI 2014: The Seventh International Conference on Advances in Computer-Human Interactions içinde (ss. 89-95). Barcelona, Spain: IARIA XPS Press. https://www.thinkmind.org/index.php?view=article&articleid=achi_2014_4_30_20198 adresinden erişildi.
  8. Çağıltay, K. (2011). İnsan bilgisayar etkileşimi ve kullanılabilirlik: Teoriden pratiğe. Ankara: ODTÜ Geliştirme Vakfı Yayıncılık.
  9. Çağıltay, K. (2018). Teoriden pratiğe: İnsan – bilgisayar etkileşimi ve kullanılabilirlik mühendisliği - Araştırma örnekleri – Veri toplama araçları ISO 9241 standartları çerçevesi (2. bs.). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
  10. Dalcı, M., Alçam, Ö., Saatçioğlu, Y. O. ve Erdal, F. (2008). ODTÜ Kütüphanesi yeni web sayfasının tesarımı ve kullanılabilirlik çalışması. Akademik Bilişim 2008’de sunulan bildiri, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Çanakkale. https://ab.org.tr/ab08/bildiri/80.pdf adresinden erişildi.
  11. Davies, J. E. (2008). What does success look like? Evidence-based assessment of the academic library. 17th Conference of Greek Academic Libraries: Academic library evaluation as a measure of Institutional Quality Assessment’de sunulan bildiri, Ioannina, Greece. https://lekythos.library.ucy.ac.cy/handle/10797/11451 adresinden erişildi.
  12. Dumas, J. S. ve Redish, J. C. (1999). A practical guide to usability testing. Great Britain: Cromwell Press.
  13. EBSCO. (2015). 7 Best practices for creating a user friendly library website. https://www.ebsco.com/blog/article/7-best-practices-for-creating-a-user-friendly-library-website adresinden erişildi.
  14. Foster, N. F. ve Gibbons, S. (2007). Studying students: The undergraduate research project at the University of Rochester. Chicago: Association of College and Research Libraries.
  15. Gillis, R. (2017). Watch your language: word choice in library website usability. Partnership: The Canadian Journal of Library and Information Prectice and Research, 12(1). https://doi.org/10.21083/partnership.v12i1.3918
  16. Gürses, E. A. (2006). Kütüphane WEB sitelerinde kullanılabilirlik ve kullanılabilirlik ilkelerine dayalı tasarım (Yayımlanmamış doktora tezi). Hacettepe Üniversitesi, Ankara.
  17. International Federation of Library Associations and Institutions. (2017). Development and access to information 2017. University of Washington Information School: The International Federation of Library Associations and Institutions (IFLA) & Technology & Social Change Group (TASCHA). The Hague: Netherlands: International Federation of Library Associations and Institutions. https://da2i.ifla.org/sites/da2i.ifla.org/files/uploads/docs/da2i-2017-fullreport.pdf adresinden erişildi.
  18. International Organization for Standardization. (1998). ISO 9241-11:1998 Ergonomic requirements for office work with visual display terminals (VDTs) -- Part 11: Guidance on usability. https://www.iso.org/obp/ui/#iso:std:iso:9241:-11:ed-1:v1:en adresinden erişildi.
  19. International Organization for Standardization. (2008). ISO 9241-151:2008: Ergonomics of human system interaction -- Part 151: Guidance on World Wide Web user interfaces. https://www.iso.org/obp/ui/#iso:std:iso:9241:-151:ed-1:v1:en adresinden erişildi.
  20. Karasar, N. (2012). Bilimsel araştırma yöntemi (23. bs.). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
  21. Kılıç, E. ve Güngör, Z. (2006). Kütüphane web sitelerinin kullanılabilirliği: Bir uygulama çalışması. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, 21(4), 781-789.
  22. Kupersmith, J. (2012). Library terms that users understand. https://escholarship.org/uc/item/3qq499w7 adresinden erişildi.
  23. Lehman, T. ve Nikkel, T. (2008). Making library web sites usable: A LITA guide. New York: Neal Schuman Publishers.
  24. McHale, N. (2008). Toward a user-centered academic library home page. Journal of Web Librarianship, 2(2/3), 139-176.
  25. Miller, R. B. (1971). Human ease of use criteria and their tradeoffs. IBM Report TR 00.2185. Poughkeepsie, NY: IBM Corporation.
  26. Nielsen, J. (1993). Usability engineering. United States of America: Academic Press Inc.
  27. Nielsen, J. (2000). Why you only need to test with 5 users. https://www.nngroup.com/articles/whyyou-only-need-to-test-with-5-users/ adresinden erişildi.
  28. Nielsen, J. (2012a). How Many Test Users in a Usability Study? https://www.nngroup.com/articles/how-many-test-users/ adresinden erişildi.
  29. Nielsen, J. (2012b). Thinking aloud: The #1 usability tool. https://www.nngroup.com/articles/thinking-aloud-the-1-usability-tool/ adresinden erişildi.
  30. Nielsen, J. (2012c). Usability 101: Introduction to usability. https://www.nngroup.com/articles/usability-101-introduction-to-usability/?lm=usability-engineering&pt=book adresinden erişildi.
  31. Nielsen, J. (2014). Turn user goals into task scenarios for usability testing. https://www.nngroup.com/articles/task-scenarios-usability-testing/ adresinden erişildi.
  32. Nielsen, J. (2017). Jakob’s law of internet user experience. https://www.nngroup.com/videos/jakobs-law-internet-ux/ adresinden erişildi.
  33. Nielsen, J. (2018). Usability test, even when you know the answer. https://www.nngroup.com/articles/test-when-you-know-answer/ adresinden erişildi.
  34. Online Computer Library Center. (2006). College students’ perceptions of the libraries and information resources: A report to the OCLC membership. United States of America: OCLC Online Computer Library Center, Inc.
  35. Online Computer Library Center. (2010). Perceptions of libraries, 2010: Context and community. United States of America: OCLC Online Computer Library Center, Inc.
  36. Özenç Uçak, N. ve Çakmak, T. (2009). Web sayfası kullanılabilirliğinin ölçülmesi: Hacettepe Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü web sayfası örneği. Türk Kütüphaneciliği, 22(2), 278-298. http://www.tk.org.tr/index.php/TK/article/view/459/450 adresinden erişildi.
  37. Polger, M. A. (2011). Student preferences in library website vocabulary. Library Philosophy and Practice (e-journal), 618. http://digitalcommons.unl.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1650&context=libphilprac adresinden erişildi.
  38. Rowlands, I., Nicholas, D., Williams, P., Huntington, P., Fieldhouse, M., Gunter, B., . . . Tenopir, C. (2008). The Google generation: the information behaviour of the researcher of the future. Aslib Proceedings, 60(4), 290-310.
  39. Rubin, A. ve Babbie, E. (2011). Research methods for social work (7. bs). USA: Brooks/Cole, Cengage Learning.
  40. Shackel, B. (1981). The concept of usability. J. L. Bennett, D. Case, J. Sandelin ve M. Smith (Eds.), Visual Display Terminals: Usability Issues and Health Concerns içinde (ss. 45-88). Englewood Cliffs, N.J.: Prentice-Hall.
  41. Shackel, B. (2009). Usability – Context, framework, definition, design and evaluation. Interacting with Computers, 21, 339–346.
  42. Swanson, T. S. ve Green, J. (2011). Why we are not Google: Lessons from a library web site usability study. The Journal of Academic Librarianship, 37(3), 222-229.
  43. T.C. Kalkınma Bakanlığı ve TÜBİTAK BİLGEM YTE. (2009a). Kamu internet siteleri rehberi - Bölüm 1: İnternet sitelerinde kullanılabilirlik. Ankara: TÜBİTAK BİLGEM YTE.
  44. T.C. Kalkınma Bakanlığı ve TÜBİTAK BİLGEM YTE. (2009b). Kamu internet siteleri rehberi - Bölüm 6: Kullanılabilirlik testleri ve uygulamaları. Ankara: TÜBİTAK BİLGEM YTE.

Lisans

Telif Hakkı (c) 2018 Yazar(lar). Açık erişimli bu makale, orijinal çalışmaya uygun şekilde atıfta bulunulması koşuluyla, herhangi bir ortamda veya formatta sınırsız kullanım, dağıtım ve çoğaltmaya izin veren Creative Commons Attribution License (CC BY) altında dağıtılmıştır.

Nasıl Atıf Yapılır

Şerefoğlu Henkoğlu, H., & Demirkol, D. (2018). Web Sitesi Kullanılabilirliğinin Ölçülmesi: Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Kütüphanesi Web Sitesi Örneği. Bilgi Dünyası, 19(2), 113-143. https://doi.org/10.15612/BD.2018.665