Öz

Bir toplumun yapısını ve varlığını gösteren bir unsur olarak kültürel miras, kültürel değerlerin ve ürünlerin kuşaklar arasında aktarılmasını temel alan bir kavramdır. Kavramın bu özelliği bilgi ve iletişim teknolojilerinin etkin kullanımını gerektirmektedir. Kültürel bellek kurumları olarak kütüphaneler, arşivler ve müzeler koleksiyonlarında bulundurdukları kültürel miras ürünlerini, bilgi ve iletişim teknolojilerinden yararlanarak kullanıcılarına katma değerli hizmet niteliğiyle sunmaktadır. Bu hizmetlerden biri olan dijitalleştirme uygulamaları kütüphane, arşiv ve müzeler için birden çok konuda karar verme sürecini içermektedir. Çalışmada, Türkiye’de kültürel miras ürünlerinin dijitalleştirilmesi ve dijital koruma uygulamalarında rol alan bellek kurumlarının bu uygulamalarının analiz edilmesi amaçlanmaktadır. Bu doğrultuda, çalışmada, kültürel bellek kavramı ve kültürel bellek kurumları olarak kütüphane, arşiv ve müzelerden hareketle bu kurumlar tarafından gerçekleştirilen dijitalleştirme uygulamaları ve Türkiye’deki gelişmeler ele alınmıştır. Betimleme yönteminin kullanıldığı çalışmada, alanyazın, dijitalleştirme ve dijital koruma modelleri ve uygulamalarından ve araştırma modelinden yararlanılarak geliştirilen değerlendirme aracıyla, Türkiye’de dijitalleştirme uygulamaları gerçekleştiren 14 kurum, SPSS 21 istatistik programı kullanılarak analiz edilmiştir. Analizlerde kurumların dijitalleştirme uygulamalarında güncel durum analizleri, planlama, uygulama belirleme ve sonuçlandırma ve sürdürülebilirlikle ilgili konularda eksikliklerinin olduğu saptanmıştır. Sonuç bölümünde ise, bellek kurumlarında dijitalleştirme ve dijital korumayla ilgili konuları içeren politikalara ve sürdürülebilirlik özelliğine sahip programlara ihtiyaç duyulduğu vurgulanmıştır.

Anahtar Kelimeler: Kültürel bellek kurumları, kültürel miras, dijitalleştirme, dijitalleştirme politikaları, Türkiye

Referanslar

  1. III. Milli Arşiv Şûrası. (2017). komisyon raporları. http://kultursurasi.kulturturizm.gov.tr/TR,175968/komisyon-raporlari.html adresinden erişildi.
  2. Assmann, J. (1992) Das kulturelle Gedächtnis: Schrift, Erinnerung und politische ıdentität in frühen Hochkulturen. München: Beck
  3. Assmann, J. (2008). Communicative and cultural memory. A. Erll ve A. Nünning (Eds) Cultural Memory Studies: an ınternational and ınterdisciplinary Handbook içinde (s.109-118). Berlin: Walter de Gruyter. http://archiv.ub.uni-heidelberg.de/propylaeumdok/1774/1/Assmann_Communicative_and_cultural_memory_2008.pdf adresinden erişildi.
  4. Assmann, J. ve Czaplicka, J. (1995). Collective memory and cultural identity. New German Critique, 65, 125-133.
  5. Astle, P. J. ve Muir, A. (2002). Digitization and preservation in public libraries and archives. Journal of librarianship and ınformation Science, 34(2), 67-79.
  6. Atılgan, D. (2001). Yazma eserlerin bilgisayar ortamına aktarılması ve hizmete sunulması: DTCF Kütüphanesi deneyimi. E. Özarslan (Haz.) Prof. Dr. Necmeddin Sefercioğlu armağanı içinde (s.155-159). Ankara: Gazi Üniversitesi İletişim Fakültesi.
  7. Atılgan, E. (2015). Örnekleme yöntemleri. http://emreatilgan.com/wp-content/uploads/2015/02/Ders6-%C3%96rnekleme-Y%C3%B6ntemleri.pdf adresinden erişildi.
  8. Beagrie, N. (2004). The Continuing access and digital preservation strategy for the UK Joint Information Systems Committee (Jisc). D-lib Magazine, 10(7/8). http://www.dlib.org/dlib/july04/beagrie/07beagrie.html adresinden erişildi.
  9. Bašić, J., Hasenay, D. ve Krtalić, M. (2010, 25-27 Ocak). What is worth of digitizing: The selection criteria. BOBCaTSSS 2010 Conference: Bridging the digital divide: libraries providing access for all? konferansında sunulan bildiri. Parma: Universita degli Studi di Parma. http://dspace-unipr.cineca.it/handle/1889/1283?mode=full adresinden erişildi.
  10. Bikmen, N. (2013). Collective memory as identity content after ethnic conflict: An exploratory study. Peace and Conflict: Journal of Peace Psychology 19(1), 23-33. doi: 10.1037/a0031472
  11. Bilgi kaynaklarının sayısallaştırılmasında standartlar ve işbirliği çalıştayı. (2010). http://www.istanbulkutuphaneci.org/sites/default/files/SONUC_BILDIRGESI.pdf adresinden erişildi.
  12. Chapman, S. (2000). Considerations for project management. M. Sitts (Yay. Haz.), Handbook for digital projects: a management tool for preservation and access içinde Andover: Northeast Document Conservation Center. http://www.nedcc.org/assets/media/documents/dman.pdf adresinden erişildi.
  13. Consultative Committee for Space Data Systems. (2012). Reference Model for Open archival ınformation System (OaıS). Washington, DC: CCSDS Secretariat
  14. Çakmak, T. (2016). Türkiye’de kültürel bellek kurumlarında dijitalleştirme ve dijital koruma politikaları: Bir model önerisi (Yayımlanmamış doktora tezi). Hacettepe Üniversitesi, Ankara.
  15. Çakmak, T. ve Yılmaz, B. (2012a). Türkiye’de kültürel bellek kurumlarındaki dijitalleştirme çalışmalarının düşünce özgürlüğü bağlamında değerlendirilmesi. Bilgi Dünyası,13(2), 418-436. http://bd.org.tr/index.php/bd/article/view/77/73 adresinden erişildi.
  16. Çakmak, T. ve Yılmaz, B. (2012b). Overview of the digitization policies in cultural memory institutions in Turkey. S. Kurbanoğlu, Y. Tonta, U. Al, P. Lepon Erdoğan, N. Özenç Uçak (Yay. Haz.). E-Bilim ve Bilgi Yönetimi: 3. Uluslararası Değişen Dünyada Bilgi Yönetimi Sempozyumu bildiriler içinde (s. 146-154). Ankara: Hacettepe Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü.
  17. Dağıstan Özdemir, M. Z. (2005). Türkiye’de kültürel mirasın korunmasına kısa bir bakış. Planlama, 1, 20-25. http://www.spo.org.tr/resimler/ekler/f468c873a32bb06_ek.pdf adresinden erişildi.
  18. Dalbello, M. (2004). Institutional shaping of cultural memory: Digital library as environment for textual transmission. library Quarterly, 74(3), 265-299. http://eprints.rclis.org/6707/ adresinden erişildi.
  19. Deegan, M. ve Tanner, S. (2002). Digital futures: Strategies for the information age. Londra: Library Association Publishing.
  20. Depeli, G. (2010). Görsellik ve kültürel bellek ilişkisi: Göçmenin evi. kültür ve İletişim, 13(2), 9-39. http://www.ilefarsiv.com/ki/gorsel/dosya/1306411759ki_03.pdf adresinden erişildi.
  21. Devlet Planlama Teşkilatı. (2006a). Bilgi toplumu stratejisi (2006-2010). Ankara Devlet Planlama Teşkilatı. http://www.bilgitoplumu.gov.tr/Documents/1/BT_Strateji/Diger/060500_BilgiToplumuStratejisi.pdf adresinden erişildi.
  22. Devlet Planlama Teşkilatı. (2006b). Bilgi toplumu stratejisi eylem planı (2006-2010). Ankara Devlet Planlama Teşkilatı. http://www.bilgitoplumustratejisi.org/download/docfile/8a3247663bd29634013bdda7dc780001 adresinden erişildi.
  23. Digital Curation Center. (2014). DCC curation lifecycle model. http://www.dcc.ac.uk/resources/curation-lifecycle-model adresinden erişildi.
  24. Digitize. (2013). Merriam-webster. http://www.merriam-webster.com/dictionary/digitize adresinden erişildi.
  25. Erll, A. (2008). Cultural memory studies: An introduction. A. Erll ve A. Nünning (Eds). Cultural memory studies: an international and interdisciplinary handbook içinde (s.1-11) Berlin: De Gruyter. http://www.let.leidenuniv.nl/pdf/geschiedenis/cultural%20memory.pdf adresinden erişildi.
  26. Europeana. (2016). Europeana data model: Mapping guidelines v2.3. http://pro.europeana.eu/files/Europeana_Professional/Share_your_data/Technical_requirements/EDM_Documentation/EDM_Mapping_Guidelines_v2.3_042016.pdf adresinden erişildi.
  27. Fabunmi, B. A., Paris, M. ve Fabunmi, M. (2006). Digitization of library resources: Challenges and implications for policy and planning. ınternational Journal of african & african american Studies, 5(2), 23-36. https://ojcs.siue.edu/ojs/index.php/ijaaas/article/viewFile/80/142. adresinden erişildi.
  28. Granger, S. (2000). Emulation as a digital preservation strategy. D-lib Magazine, 6(4). www.dlib.org/dlib/october00/granger/10granger.html adresinden erişildi.
  29. Hjerppe, R. (1994). A framework for the description of generalized documents. advances in knowledge Organization, 4, 173 -180. http://www.academia.edu/3044416/A_framework_for_the_description_of_generalized_documents adresinden erişildi.
  30. Hjørland, B. (2000). Documents, memory institutions and information science. Journal of Documentation, 56(1), 27-41. doi: 10.1108/EUM0000000007107
  31. Hughes, L. M. (2004). Digitizing collections: Strategic issues for the information manager. Londra: Facet Publishing.
  32. International Federation of Library Associations. (2002). Guidelines for digitization projects: For collections and holdings in the public domain, particularly those held by libraries and archives. Den Haag: IFLA. http://archive.ifla.org/VII/s19/pubs/digit-guide.pdf adresinden erişildi.
  33. International Federation of Library Associations. (2015). Guidelines for planning the digitization of rare book and manuscript collections. Den Haag: IFLA.
  34. Jonker, G. (1995). The topography of remembrance: The dead, tradition and collective memory in Mesopotamia. Leiden: Brill.
  35. Kaiku, T. S. W. ve Puipui, V. (2012). Political, cultural and professional challenges for digitization and preservation of government information in Papua New Guinea: An overview. L.Duranti ve E. Shaffer (Yay. Haz.). The Memory of the World in the Digital age: Digitization and Preservation: an ınternational Conference on Permanent access to Digital Documentary Heritage conference proceedings içinde (s. 431-438). Vancouver: UNESCO. http://www.unesco.org/fileadmin/MULTIMEDIA/HQ/CI/CI/pdf/mow/VC_Kaiku_Puipui_27_C_1120.pdf adresinden erişildi.
  36. Kalkınma Bakanlığı. (2014). 2014-2018 Bilgi toplumu stratejisi eylem planı (taslak). Ankara: Kalkınma Bakanlığı. http://www.bilgitoplumustratejisi.org/tr/doc/8a94819842e4657b01464d5025b80002 adresinden erişilid.
  37. Kalkınma Bakanlığı. (2015). 2015-2018 Bilgi toplumu stratejisi eylem planı. Ankara: Kalkınma Bakanlığı. http://www.bilgitoplumustratejisi.org/tr/doc/8a9481984680deca014bea4232490005 adresinden erişildi.
  38. Kalms, B. (2012). Guidance digitisation: a strategic approach for natural history collections. Canberra: ALA. http://www.ala.org.au/wp-content/uploads/2011/10/Digitisation-guide-120326.pdf adresinden erişildi.
  39. Karasar, N. (2005). Bilimsel araştırma yöntemi: kavramlar, ilkeler, teknikler. (15. bs.) Ankara: Nobel Yayın Dağıtım
  40. Kupfer, S. ve O’Donovan, A. (2011). Digitization and digital preservation of government information. P. Garvin, (Yay. Haz.). Government information management in the 21st century: ınternational perspectives içinde (s.39-54). Farnham: Ashgate Publishing.
  41. Küçük, M. E. ve Alır, G. (2003). Dijital koruma (arşivleme) stratejileri ve bazı uygulama örnekleri. Türk kütüphaneciliği, 17(4), 340-356. http://www.tk.org.tr/index.php/TK/article/view/299/291 adresinden erişildi.
  42. Kültür Bakanlığı Yazma Eser Kütüphaneleri Çalışma, Yazma ve Eski Harfli Basma Eserlerden Yararlanma Yönetmeliği, T.C. Resmi Gazete, (25074, 9 Nisan 2003a).
  43. Kültür Bakanlığı Yazma Eser Kütüphaneleri Çalışma, Yazma ve Eski Harfli Basma Eserlerden Yararlanma Yönetmeliği’nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik, T.C. Resmi Gazete (25328, 26 Aralık 2003b).
  44. Lee, S. (2001). Digital imaging: a practical handbook. New York, NY: Neal-Schuman.
  45. Liu, Y.Q. (2004). Best practices, standards and techniques for digitizing library materials: A snapshot of library digitization practices in the USA. Online ınformation Review, 28, 338-345. doi: 10.1108/14684520410564262
  46. Lopatin, L. (2006). Library digitization projects, issues and guidelines. library Hi Tech, 24(2), 273-289. doi: 10.1108/07378830610669637
  47. Manžuch, Z. (2009). Archives, libraries and museums as communicators of memory in the European Union projects. ınformation Research, 14(2). http://www.informationr.net/ir/14-2/paper400.html adresinden erişildi
  48. Manžuch, Z. ve Knoll, A. (2005). analysis of research activities and requirements of the national libraries of the new EU member states. http://digit.nkp.cz/CDMK/telmemor_final_July2005DFCorr.pdf adresinden erişildi.
  49. Matusiak, K. K. ve Johnston, T. K. (2012). Digitization as a preservation strategy: Saving and sharing the American Geographical Society Library’s historic nitrate negative images. L. Duranti ve E. Shaffer (Yay. Haz.). The Memory of the World in the Digital age: Digitization and Preservation: an ınternational Conference on Permanent access to Digital Documentary Heritage conference proceedings içinde (s. 1173-1188). Vancouver: UNESCO.
  50. Memory institution. (2013). Wikipedia. http://en.wikipedia.org/wiki/Memory_institution adresinden erişildi.
  51. Millî arşiv kanunu Tasarısı. (t.y.). http://www.basbakanlik.gov.tr/docs/kkgm/kanuntasarilari/milli%20arsiv/milli%20arsiv%20kanunu.doc adresinden erişildi.
  52. Millî Kütüphane. (2011a). Türkiye yazmaları toplu kataloğu. http://www.mkutup.gov.tr/menu/37 adresinden erişildi.
  53. Millî Kütüphane. (2011b). Projeler. http://www.mkutup.gov.tr/menu/12 adresinden erişildi.
  54. Ministry of Culture of the Republic of Croatia. (2006). National programme of digitisation of archival, library and museum holdings. Ministry of Culture of the Republic of Croatia: Zagreb
  55. Odabaş, H. (2013, Ekim). Yazma eserlerin kataloglanmasında ve sayısallaştırılmasında nitelik. Milletlerarası El Yazmaları Toplantısı, İstanbul’da sunulan bildiri. https://odabashuseyin.files.wordpress.com/2011/04/yazma-eserlerin-kataloglanmasinda-ve-sayisallac59ftirilmasinda-nitelik.docx adresinden erişildi.
  56. Odabaş, Z. Y., Odabaş, H., ve Polat, C. (2010). The Ottoman manuscripts and the projects of digitizing the manuscripts in Turkey. Sofia 2008: Globalization and the Management of ınformation Recources, içinde (s.482-491). Sofya: University of Sofia.
  57. Özmen, A. (2006). Örnekleme. A. F. Yüzer (Yay. Haz.), İstatistik içinde (s.167-194). Eskişehir: Anadolu Üniversitesi.
  58. Proctor, T. (2003). Pazarlama araştırmasının temelleri. (İ. Er , Çev.), İstanbul: Bilim Teknik Yayınevi.
  59. Smith, C. (2006). Digitization of special collections: ımpacts and issues a literature review. http://www.carolsmith.us/downloads/663_digofspecialcoll.pdf adresinden erişildi.
  60. T. C. Başbakanlık. (2015). 64. Hükümet 2016 yılı eylem planı: İcraatlar ve reformlar. http://www.basbakanlik.gov.tr/docs/KurumsalHaberler/64.hukumet-eylem-plani-kitap.pdf adresinden erişildi.
  61. Tarih, Kültür ve Tabiat Varlıklarının Korunması, T. C. Resmi Gazete (17863, 9 Kasım 1982).
  62. TS 13298. (2009). Elektronik belge yönetimi. Ankara: Bilgi Teknolojileri ve İletişim İhtisas Grubu Türk Standartları Enstitüsü.
  63. United Nations. (2009). Record-keeping requirements for digitization. https://archives.un.org/sites/archives.un.org/files/Standard_RKreqfor%20digitisation3.pdf adresinden erişildi.
  64. University of California, Los Angeles Library. (2013). The case for digitization. http://digital.library.ucla.edu/about/planning/digitize.html adresinden erişildi
  65. Valm, T. (2007). The role of cultural memory institutions in knowledge society. http://www.docstoc.com/docs/40309770/THE-ROLE-OF-CULTURAL-MEMORY-INSTITUTIONS-IN-KNOWLEDGE-SOCIETY adresinden erişildi.
  66. Van Garderen, P. (2007). ınformation as an object. http://archivemati.ca/2007/02/05/information-as-an-object/ adresinden erişildi.
  67. Vancouver Declaration. (2012). UNESCO/UBC Vancouver declaration. http://www.unesco.org/new/fileadmin/MULTIMEDIA/HQ/CI/CI/pdf/mow/unesco_ubc_vancouver_declaration_en.pdf adresinden erişildi.
  68. Wamukoya, J. ve Mutula, S. M. (2005). E-records management and governance in East and Southern Africa. Malaysian Journal of library and ınformation Science, 10(2), 67-83. doi: 10.1177/0266666907084765

Lisans

Telif Hakkı (c) 2017 Yazar(lar). Açık erişimli bu makale, orijinal çalışmaya uygun şekilde atıfta bulunulması koşuluyla, herhangi bir ortamda veya formatta sınırsız kullanım, dağıtım ve çoğaltmaya izin veren Creative Commons Attribution License (CC BY) altında dağıtılmıştır.

Nasıl Atıf Yapılır

Çakmak, T., & Yılmaz, B. (2017). Bellek Kurumlarında Dijitalleştirme ve Dijital Koruma: Türkiye’deki Uygulamaların Analizi. Bilgi Dünyası, 18(1), 49-91. https://doi.org/10.15612/BD.2017.580