Öz

İstanbul’daki Osmanlı dönemi kütüphaneleri araştırmacıların ilgisini çekerken şehirde
Bizans döneminden intikal eden kütüphaneler Osmanlı-Türk tarihçiliğinde araştırmalara fazla
konu olmamıştır. Bu makalenin amacı, Heybeliada Ruhban Okulu ve Heybeliada Aya Triada
(Kutsal Teslis) Manastırı Kütüphanesi’nin iç içe geçmiş tarihini Osmanlı dönemine odaklanarak incelemektedir. Halki Aya Triada Manastır Kütüphanesi, 16. yüzyılda, Avrupa’daki din savaşları çağında, batılı ve doğulu din adamları ve entelektüeller arasında iletişim yolu açarak önemli bir rol üstlenmiştir. 19. yüzyılda Heybeliada Ruhban Okulu’nun kurulması, sonrasında Heybeliada Aya Triada Manastırı Kütüphanesi’nin bu okulun kütüphanesine dönüştürülmesine, Ortodoks Hristiyanlığın tarihî merkezinde İstanbul Ortodoks Patrikhanesi tarafından ayrı bir önem atfedilmiştir. Kütüphanelerin önemini uluslararası çerçevede inceleyen bu makale, Osmanlı kültür tarihi alanındaki çalışmalara bir katkı sağlamayı hedeflemektedir. Makalede bilimsel yöntem olarak alan çalışması, diğer bir deyişle, kütüphane kataloglarının yerinde incelenmesi ve uluslararası kaynakların değerlendirilmesi yöntemi kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Heybeliada, Halki, Ruhban Okulu, Aya Triada Manastırı, Mitrofanis, Germanos IV, kütüphane

Referanslar

  1. Akpınar, T. (1995). Bizans’ta eğitim, kitap ve kütüphaneler. Müteferrika, 5, 3-16.
  2. Alabey, N. (2004). 1910’da Osmanlı kütüphaneleri. Müteferrika, 25, 37-50.
  3. Anagnostopoulos, V. (1980). Epetiris estias theologon Halkis [Halki teologlar salnamesi].
  4. Apostolos, M. (2002). The Holy Trinity Monastery of the Island of Halki [Halki’nin (Heybeliada) Kutsal Teslis Manastırı]. Atina: Epta.
  5. Apostolos, M. (2008). Iera patriarhiki tis aias triados Halkis pringiponnison [Prensadalarından Halki’nin (Heybeliada) patrikhaneye bağlı kutsal teslis manastırı]. Atina: Epta.
  6. Artun, S. (1974). Heybeliada Rum Rahipler Okulu Kütüphanesi’ndeki Osmanlı tarihi ile ilgili eserler (Yayımlanmamış bitirme tezi). İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü, İstanbul.
  7. Ateş, M. (2015). Bursa İnebey Kütüphanesi’ndeki fıkıh usûlü kitapları üzerine bir araştırma (Yüksek lisans tezi). https://acikerisim.uludag.edu.tr/bitstream/11452/2966/1/389557.pdf adresinden erişildi.
  8. Brewer, D. (2010). Greece, The hidden centuries: Turkish rulet from the fall of Constantinople to the Greek independence [Saklı yüzyıllar: İstanbul’un düşüşünden Yunan bağımsızlığına kadar Türk ruleti]. London, New York: I. B Tauris.
  9. Craig, A. M., Graham W. A, Kağan, D., Özment, S ve Turner, F. (2006). World civilizations [Dünya Medeniyetleri] Combined Volume (7. bs.). New Jersey: Pearson.
  10. Çetin, A. (1985). Abdülhamid Devri’de kütüphanelere dair yayınlanmamış birkaç belge. [Ahmed Zeki Velidi Togan Özel Sayısı]. Atatürk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Edebiyat Bilimleri Araştırma Dergisi, 1, 277-284.
  11. Dimitrakos, D. (1964). Mega Leksikon Olis Tis Ellinikis Glossis [Yunan Dillerinin Büyük Sözlüğü] içinde (s. 407-408, 1168, 1882). Atina: Domi.
  12. Drosos, V. (1995). İ Patriarhiki Vivliothiki tis Ieras Monis Agias Triados Halkis [Patrikhane Kütüphanesi’nin Halki Kutsal Üçeleme Manastırı]. Theologia, 66(4), 739-768.
  13. Erünsal, İ. (2015). Osmanlılarda kütüphaneler ve kütüphanecilik. İstanbul: Timaş.
  14. Gregory, T. E. (1991). Princes islands. A. Kazhdan, A.M. Talbot, A. Cutler ve T.E. Gregory (Ed), The Oxford Dictionary of Byzantium içinde (s. 1720). New York, Oxford: Oxford University Press.
  15. Hrisostomos, K. (1953). Germanos IV ke İ Epophi Tou [IV. Germanos ve Dönemi] Ortodoxia, KH: 377.
  16. İnci, S. (2007). Dinler tarihi açısından heybeli ruhban okuluna bir bakış (Doktora tezi). http://acikerisim.kirklareli.edu.tr:8080/xmlui/bitstream/handle/20.500.11857/379/HEYBEL%c4%b0ADA%20%20RUHBAN%20OKULU.pdf?sequence=1&isAllowed=y adresinden erişildi.
  17. Karakaya, N. Ç. (2001). Heybeliada’daki Panagia Kamariotissa Kilisesi. Prof. Dr. Zafer Bayburtluoğlu Armağanı içinde (ss. 353-361). Kayseri: Kayseri Büyükşehir Belediyesi.
  18. Karatzas, L. ve Tuncay, F. (1994). Katihitik. Yunanca-Türkçe Sözlük içinde (s. 372). Atina: Rodamos.
  19. Karlin-Hayter, P. (2002). Iconoclasm. C. Mango (Ed.), The Oxford History of Byzantium içinde (ss. 153-168). Oxford: Oxford University Press.
  20. Kazhdan, A. (1991a). Logothetes. C. Mango (Ed.), The Oxford Dictionary of Byzantium içinde (s. 2005). Oxford: Oxford University Press.
  21. Kazhdan, A. (1991b). Photios. C. Mango (Ed.), The Oxford Dictionary of Byzantium içinde (s. 2005). Oxford: Oxford University Press.
  22. Mutlu, İ. (1959). Bizans devri kütüphaneleri. Türk Kütüphaneciler Derneği Bülteni, 8(1), 32-45.
  23. Papademetriou, G. C. (2000). The patriarchal libraries of Turkey. The Orthodox Theological Review, 45(1-4), 171-190.
  24. Stamatakos, I. (1949). Arhon. Leksikon Arhaias Ellinikis Glossis [Antik Yunan Dili Sözlüğü] içinde (s.183). Atina: Ekdotikos İkos Athinon.
  25. Theodosiou, S. ve Danezis, M. (2006). Theofilos Kairis: Theosevismons’un Yunanistan’daki öncüsü. Istorika Temata, 48, 104-117.
  26. Thompson, L. S. (1952). The libraries of Turkey. The Library Quarterly: Information, Community, Policy, 22(3), 270-282.
  27. Wilson, P. H. (2010). The thirty years wars. New York: Palgrave Mmacmillan.
  28. Yıldırım, M. (2005). Yunanistan ve Ortodoks Kilisesi. Ankara: Aziz Andaç Yayınları.
  29. Yılmaz, M. ve Baykan, İ. G. (2018). Devr-i Hamîdî katalogları. İstanbul: Hiper Yayıncılık.
  30. Young, I. R. (1936). The Relations of east and west since the great schism [Büyük Ayrılıktan Beri Doğu ve Batı İlişkileri]. London: Society for Promoting Christian Knowledge.

Lisans

Telif Hakkı (c) 2020 Yazar(lar). Açık erişimli bu makale, orijinal çalışmaya uygun şekilde atıfta bulunulması koşuluyla, herhangi bir ortamda veya formatta sınırsız kullanım, dağıtım ve çoğaltmaya izin veren Creative Commons Attribution License (CC BY) altında dağıtılmıştır.

Nasıl Atıf Yapılır

Tansuğ, F. (2020). İstanbul’da Bir Bizans Kütüphanesi: Halki (Heybeliada) Aya Triada (Kutsal Teslis) Manastırı Kütüphanesi’nden Ruhban Okulu Kütüphanesi’ne. Bilgi Dünyası, 21(2), 229-246. https://doi.org/10.15612/BD.2020.563