Öz

Web’de özgürce ve herhangi bir bedel ödemeksizin erişilebilen serbest erişimli bilgi kaynakları bilimsel iletişim sürecinde etkisini gün geçtikçe artırmaktadır. Bu etkinin nasıl ve hangi düzeyde olduğunu izlemek son derece önemlidir. Bu bağlamda çalışmada serbest erişimli kaynakların Kütüphanecilik ve Bilgi Bilimi (KBB) alanındaki ideal kullanımını somut olarak saptamak amaçlanmıştır. KBB alanında yayıncılık faaliyetlerini sürdüren Bilgi Dünyası (BD) ve Türk Kütüphaneciliği (TK) dergilerinin 2015-2019 yıllarını kapsayan beş yıllık zaman diliminde yayımlanan 99 hakemli makalenin (47 BD, 52 TK; 11 İngilizce, 88 Türkçe) kaynakçalarındaki 4384 kaynağın atıf analizi gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmada her bir kaynağın Web üzerinde serbest erişimi Google ve Google Akademik aracılığıyla sorgulanmıştır. Bulgular, tanımlayıcı istatistiklerle ve görselleştirilerek sunulmuştur. Gerçekleştirilen atıf analizi bağlamında kaynakların %65’ine serbest erişimin olası olduğu saptanmıştır. Bulgulara dayalı olarak ilgili veri seti bağlamında en fazla “makaleler”, “diğer kaynaklar” ve “toplantı kaynakları”na; en az ise sırasıyla “hukuki kaynaklar”, “kitaplar” ve “raporlar”a serbest erişim sağlanabilmiştir. Atıflarda toplamda ve serbest erişimli olarak kaynakların çoğunlukla İngilizce dilinde olduğu, onu Türkçenin izlediği bulgulanmıştır. Sonuç olarak serbest erişimlilik durumu ile dergiler, yıllar ve bilgi kaynağı türleri arasında bağımlı bir ilişkinin olduğu ortaya çıkmıştır. Çalışmanın özgün yanı, ulusal literatürde açık erişimli yayın yaşamını benimsemiş iki hakemli dergideki bilimsel makalelerde kullanılan kaynakları, serbest erişimlilik açısından türleri ve dilleri bağlamında kapsamlı biçimde kategorize ederek serbest erişimin bilimsel iletişim sürecindeki olası katkısını somut olarak ortaya çıkarmış olmasıdır. Bu araştırma, ilgili örneklem bağlamında yalnızca serbest erişimli kaynakların bilimsel iletişime katkısını ideal olarak ortaya koymaya çalıştığından, gelecekte ulusal çapta ve daha büyük bir örneklemle bu araştırmayı tamamlayacak biçimde hem kütüphanelerin hem de serbest erişimli kaynakların bilimsel iletişim sürecindeki katkısını saptayan karşılaştırmalı çalışmaların yapılması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler: Açık erişim, Bilgi Dünyası, bilimsel iletişim, Google, Google Akademik, Kütüphanecilik ve Bilgi Bilimi, Türk Kütüphaneciliği, serbest erişimli bilgi kaynakları

Referanslar

  1. About: What is cOAlition S? (t. y.). https://www.coalition-s.org/about/
  2. ANKOS Web. (2021, 17 Şubat). ANKOS ile Cambridge University Press arasında imzalanan “Oku Yayımla” anlaşması [Youtube Video]. https://www.youtube.com/watch?v=-EPnBGMqII4
  3. Archambault, É., Amyot, D., Deschamps, P., Nicol, A., Provencher, F., Rebout, L. ve Roberge, G. (2014). Proportion of open access papers published in peer-reviewed journals at the European and world levels: 1996-2013. Copyright, Fair Use, Scholarly Communication, etc., 8. https://digitalcommons.unl.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1007&context=scholcom
  4. Dergi Hakkında. (t.y.). Bilgi Dünyası. https://bd.org.tr/index.php/bd/about
  5. Brody, T. (2004). Citation analysis in the open access world. Interactive Media International. https://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/download?doi=10.1.1.493.3951&rep=rep1&type=pdf
  6. Budapest Open Access Initiative. (2002). https://www.budapestopenaccessinitiative.org/read
  7. Budapeşte Açık Erişim Girişimi. (2002). https://www.budapestopenaccessinitiative.org/translations/turkish-translation
  8. Campanario, J. M. (2003). Citation analysis. J. Feather ve P. Sturges (Yay. Haz.), International Encyclopedia of Information and Library Science içinde (2. bs., ss. 76-78). Routledge.
  9. Casserly, M. F. ve Bird, J. E. (2003). Web citation availability: Analysis and implications for scholarship. College and Research Libraries, 64(4), 300-317. https://doi.org/10.5860/crl.64.4.300
  10. Connaway, L. S. ve Powell, R. R. (2010). Basic research methods for librarians (5. bs.). Libraries Unlimited.
  11. Correa, J. C., Laverde-Rojas, H., Marmolejo-Ramos, F., Tejada, J. ve Bahník, Š. (2020). The SCI-HUB effect: SCI-HUB downloads lead to more article citations. http://arxiv.org/abs/2006.14979
  12. Davis, P. M. ve Cohen, S. A. (2001). The effect of the Web on undergraduate citation behavior 1996-1999. Journal of American Society for Information Science and Technology, 52(4), 309–314. https://ecommons.cornell.edu/bitstream/handle/1813/2557/52.4davis.pdf?sequence=1
  13. Dellavalle, R. P., Hester, E. J., Heilig, L. F., Drake, A. L., Kuntzman, J. W., Graber, M. ve Schilling, L. M. (2003). Going, going, gone: Lost Internet references. Science, 302(5646), 787–788. https://doi.org/10.1126/science.1088234
  14. Duić, M. (2019). In labyrinths of digital text: use of Web literature by faculty from two Croatian universities. Information Research, 24(1). http://informationr.net/ir/24-1/isic2018/isic1821.html
  15. Gökkurt, Ö. (2017). Üniversite kütüphaneleri ve ulusal akademik e- yayınlar: “Büyük dev açık kütüphane düşü”. ÜNAK Akademik Kütüphanelerde Kaynak Yönetimi Sempozyumu, 12-14 Ekim 2017. https://www.researchgate.net/profile/Oezlem-Goekkurt-Demirtel/publication/321905033_Universite_Kutuphaneleri_ve_Ulusal_Akademik_e-Yayinlar_Buyuk_Buyuk_Dev_Acik_Kutuphane_Duesue_University_Great_Libraries_and_National_Academic_e-Publications_The_Great_Big_Giant_Open_Library_Dream/links/5a38bc90a6fdccdd41fe6d18/Ueniversite-Kuetuephaneleri-ve-Ulusal-Akademik-eYayinlar-Bueyuek-Bueyuek-Dev-Acik-Kuetuephane-Duesue-University-Great-Libraries-andNational-Academic-e-Publications-The-Great-Big-Giant-Open-Library-D.pdf
  16. Grigas, V., Juzeniene, S. ve Velickaite, J. (2017). “Just Google it” – The scope of freely available information sources for doctoral thesis writing. Information Research, 22(1). http://informationr.net/ir/22-1/paper738.html
  17. Güngör, T. (2020). Bilgi ve Belge Yönetimi anabilim dalında yapılan tezlerde açık erişimli kaynak kullanımı.Hacettepe Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü ve Hacettepe Üniversitesi Bilgi Topluluğu (Ed.), Açık Bilim ve Bilimsel İletişim: 4. Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü Öğrenci Kongresi, 16 Nisan 2020, Genişletilmiş Bildiri Özetleri içinde (ss. 16–19). Hacettepe Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü. http://bby2020kongre.bilgiyonetimi.net/wp-content/uploads/sites/28/2020/08/acik_bilim_bilimsel_iletisim.pdf
  18. Gürdal Tamdoğan, O. (2013). Sosyal bilimler ve insan bilimlerinde bilgi kaynaklarının ve kütüphane kurumunun yarattığı değeri ölçmeye dayalı bir metodoloji: Atıf analizi bulguları - II. Türk Kütüphaneciliği, 27(1), 25–51. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/811518
  19. Herb, U. ve Schöpfel, J. (2018). Open divide emerges as open access unfolds. J. Schöpfel ve U. Herb (Ed.), Open divide: Critical studies on open access içinde (ss. 7–13). Litwin. https://doi.org/10.5281/zenodo.1206390
  20. Himmelstein, D. S., Romero, A. R., Levernier, J. G., Munro, T. A., McLaughlin, S. R., Greshake Tzovaras, B. ve Greene, C. S. (2018). Sci-Hub provides access to nearly all scholarly literature. eLIFE içinde (C. 7). https://doi.org/10.7554/eLife.32822
  21. Jamali, H. R. ve Asadi, S. (2010). Google and the scholar: the role of Google in scientists’ information-seeking behaviour. Online Information Review, 34(2), 282–294. https://doi.org/10.1108/14684521011036990
  22. Kwon, D. (2018, 11 Haziran). North American universities increasingly cancel publisher packages. The Scientist Magazine. https://www.the-scientist.com/news-opinion/north-americanuniversities-increasingly-cancel-publisher-packages-64324
  23. Maharana, B., Nayak, K. ve Sahu, N. K. (2006). Scholarly use of Web resources in LIS research: A citation analysis. Library Review, 55(9), 598–607. https://doi.org/10.1108/00242530610706789
  24. Manca, S. (2018). ResearchGate and Academia.edu as networked socio-technical systems for scholarly communication: a literature review. Research in Learning Technology, 26(2008), 1–16. https://doi.org/10.25304/rlt.v26.2008
  25. Martin, R. A. (2010). Finding free and open access resources: A value-added service for patrons. Journal of Interlibrary Loan, Document Delivery and Electronic Reserve, 20(3), 189–200. https://doi.org/10.1080/1072303X.2010.491022
  26. Martín-Martín, A., Thelwall, M., Orduna-Malea, E. ve Delgado López-Cózar, E. (2020). Google Scholar, Microsoft Academic, Scopus, Dimensions, Web of Science, and OpenCitations’ COCI: a multidisciplinary comparison of coverage via citations. Scientometrics, 126, 871-906. https://link.springer.com/content/pdf/10.1007/s11192-020-03690-4.pdf
  27. McCollough, A. (2017). Does it make a sound: Are open access monographs discoverable in library catalogs? Portal: Libraries and the Academy, 17(1), 179–194. https://doi.org/10.1353/pla.2017.0010
  28. McCown, F., Chan, S., Nelson, M. L. ve Bollen, J. (2005). the availability and persistence of Web references in D-Lib Magazine. https://arxiv.org/ftp/cs/papers/0511/0511077.pdf
  29. Norris, M., Oppenheim, C., ve Rowland, F. (2008). Finding open access articles using Google, Google Scholar, OAIster and OpenDOAR. Online Information Review, 32(6), 709–715. https://doi.org/10.1108/14684520810923881
  30. Pooley, J. (2020, 21 Şubat). Read-and-Publish Open Access deals are heightening global inequalities in access to publication. https://blogs.lse.ac.uk/impactofsocialsciences/2020/02/21/read-andpublish-open-access-deals-are-heightening-global-inequalities-in-access-to-publication/
  31. Prosser, D. C. (2005). Open access: the future of scholarly communication. Cadernos Bad, 1, 6–20. https://bad.pt/publicacoes/index.php/cadernos/article/download/818/817
  32. Purcell, K., Brenner, J. ve Rainie, L. (2012, 9 Mart). Search Engine Use 2012. Pew Research Center Internet & Technology. https://www.pewresearch.org/internet/2012/03/09/search-engineuse-2012/
  33. Rather, R. A., Jan, R. ve Loan, F. A. (2006). Search engine coverage of open access corpus in the field of biotechnology. Trends in Information Management, 2(1), 1–8. https://papers.ssrn.com/sol3/Delivery.cfm/SSRN_ID3779774_code2892128.pdf?abstractid=3779774&mirid=1
  34. Rempel, J. ve Cossarini, D. M. (2013). Communicating the relevance of the library in the age of Google: Improving undergraduate research skills and information literacy though new models of library instruction. Nordic Journal of Information Literacy in Higher Education, 5(1), 49–53. https://doi.org/10.15845/noril.v5i1.176
  35. Saberi, M. K. ve Abedi, H. (2012). Accessibility and decay of Web citations in five open access ISI journals. Internet Research, 22(2), 234–247. https://doi.org/10.1108/10662241211214584
  36. Schiltz, M. (2018, 4 Eylül). Why plan S. https://www.coalition-s.org/why-plan-s/
  37. Sennema, G. (2019). One size does not fit all [Sunum]. 48th General Assembly of Beth, 7-11 September 2019, Oxford, UK. https://doi.org/10.1145/2324796.2324863
  38. Swartz, A. (2008). Guerilla Open Access Manifesto. https://archive.org/details/GuerillaOpenAccessManifesto
  39. Tonta, Y. (2019, 23 Ocak). Bilimsel yayınlara açık erişim modelleri. Sarkaç. https://sarkac.org/2019/01/bilimsel-yayinlara-acik-erisim-modelleri/
  40. Tonta, Y., Ünal, Y. ve Al, U. (2007). The research impact of open access journal articles. Proceedings ELPUB2007 Conference on Electronic Publishing – Vienna, Austria – June 2007. http://www.openaccess.hacettepe.edu.tr:8080/xmlui/bitstream/handle/11655/11625/kcb22.pdf?sequence=1
  41. Türk Kütüphaneciliği Yönetim Belgesi. (t. y.). Türk Kütüphaneciler Derneği. http://tk.org.tr/belgeler/TK-Yonetim_Belgesi.pdf
  42. Vaughan, L. ve Shaw, D. (2003). Bibliographic and Web citations: What is the difference? Journal of the American Society for Information Science and Technology, 54(14), 1313-1322. https://doi.org/10.1002/asi.10338
  43. Wilke, C. (2019, 1 Mart). With no open access deal, UC breaks with Elsevier. The Scientist Magazine. https://www.the-scientist.com/news-opinion/with-no-open-access-deal--uc-breaks-withelsevier--65554
  44. Willinsky, J. (2007). What open access research can do for Wikipedia. First Monday, 12(3). https://doi.org/https://doi.org/10.5210/fm.v12i3.1624
  45. Wu, M. ve Chen, S. (2014). Graduate students appreciate Google Scholar, but still find use for libraries. The Electronic Library, 32(3), 375–389. https://doi.org/10.1108/EL-08-2012-0102
  46. Zhang, Y. (1998). The impact of Internet-based electronic resources on formal scholarly communication in the area of library and information science: A citation analysis. Journal of Information Science, 24(4), 241–254. https://doi.org/10.1177/016555159802400403

Lisans

Telif Hakkı (c) 2021 Yazar(lar). Açık erişimli bu makale, orijinal çalışmaya uygun şekilde atıfta bulunulması koşuluyla, herhangi bir ortamda veya formatta sınırsız kullanım, dağıtım ve çoğaltmaya izin veren Creative Commons Attribution License (CC BY) altında dağıtılmıştır.

Nasıl Atıf Yapılır

Er-Koçoğlu, N. (2021). Kütüphanecilik ve Bilgi Bilimi Alanında Yayımlanan Bilimsel Makalelerde Serbest Erişimli Bilgi Kaynaklarının Kapsamı. Bilgi Dünyası, 22(2), 329-349. https://doi.org/10.15612/BD.2021.641