Öz

Kanıt değeri taşıyan önemli belgelerin toplandığı, düzenlendiği ve hizmete sunulduğu kurumlar olan arşivler, bilimsel araştırmalar için çok önemlidir. Arşivlerde bilgiye erişimi sağlamak için yapılan işlemlerden biri belge özetlerinin çıkarılmasıdır. Bu makalenin amacı, Devlet Arşivleri Başkanlığında bulunan belge özetlerindeki eksikliklerin giderilmesine ve bu konuda yaşanan bilgiye erişim problemlerinin çözümüne katkı sağlamaktır. Çalışma, Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivindeki Milli Eğitim Bakanlığı fonunda bulunan kütüphaneler ile ilgili Arap harfli belgeleri kapsamaktadır. Makale, nitel araştırma yöntemi ile yürütülmüş ve bir durum deseni çalışması yapılmıştır. Makalede nitel araştırma yöntemlerinden biri olan doküman analizi yöntemi kullanılmıştır. Belgelerin elde edilmesinde belgesel tarama tekniğinden yararlanılmıştır. Makalede, belge özetleri, Devlet Arşivleri Başkanlığı (DAB) tarafından hazırlanan Başbakanlık Osmanlı Arşivi Tasnif Talimatnamesine uygun şekilde hazırlanmış mıdır? Belge özetleri, uluslararası kuruluşlar olan Amerikan Arşivciler Derneği (Society of American Archivists, SAA) ile Uluslararası Arşiv Konseyi (International Council on Archives, ICA) tarafından ortaya konulan tanımlama alanlarına uygun mudur? sorularının cevapları aranmıştır. Çalışmadan elde edilen bulgular sonucunda, arşiv belgeleri için oluşturulan özetlerde, belgelerde geçen kişi ve kurumlara ait bilgilerde eksiklikler olması nedeniyle bilgiye erişim problemleri olduğu ortaya çıkarılmıştır. Çalışmanın özgün yanı Devlet Arşivleri Başkanlığındaki belge özetlerini bilgiye erişim açısından ele alması ve olası özetler hakkında bilgi vermesidir.

Anahtar Kelimeler: Bilgi ve belge yönetimi, Devlet Arşivleri Başkanlığı, bilgiye erişim, arşiv belgeleri, belge özetleri

Referanslar

  1. Akgün, A. Ç. ve Çicek, N. (2022). Dijital çağda değişen belge olgusunun arşivcilikte düzenleme ve tanımlamaya etkisi: literatüre dayalı bir inceleme. Bilgi ve Belge Araştırmaları Dergisi, 17, 33-58. https://doi.org/10.26650/bba.2022.17.1127615
  2. Anameriç, H. (2019). Arşivlerde belge özetleme, indeks ve katalog standardı oluşturma. Hazine-i Evrak Arşiv ve Tarih Araştırmaları Dergisi, 1, 15-27. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/910084
  3. Başkanlık Cumhuriyet Arşivi (BCA) (Milli Eğitim Bakanlığı Evrakı) 180-9-0-0/ 48- 244-11.
  4. Başkanlık Cumhuriyet Arşivi (BCA) (Milli Eğitim Bakanlığı Evrakı) 180-9-0-0/ 51- 259-7.
  5. Başkanlık Cumhuriyet Arşivi (BCA) (Milli Eğitim Bakanlığı Evrakı) 180-9-0-0/ 51- 261-5.
  6. Başkanlık Cumhuriyet Arşivi (BCA) (Milli Eğitim Bakanlığı Evrakı) 180-9-0-0/ 51- 261-18.
  7. Başkanlık Cumhuriyet Arşivi (BCA) (Milli Eğitim Bakanlığı Evrakı) 180-9-0-0/ 53- 266-7.
  8. Başkanlık Cumhuriyet Arşivi (BCA) (Milli Eğitim Bakanlığı Evrakı) 180-9-0-0/ 53- 267-1.
  9. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27-40. http://dx.doi.org/10.3316/QRJ0902027
  10. Çicek, N. (2017). Uluslararası arşiv tanımlama standardının (ISAD-G) Türkiye’deki özel koleksiyonlar için kullanılma koşullarının değerlendirilmesi: İSAM Kütüphanesi Ziyad Ebüzziya Evrakı örneği. Yay. haz. Duygu Türker Çelik, Aslı Akdoğanbulut İnsan, Diplomasi ve Dış Politika Araştırmalarında Arşivlerin Rolü Uluslararası Sempozyumu içinde (ss. 285-304). Atatürk Araştırma Merkezi.
  11. Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü. (1992). Başbakanlık Osmanlı Arşivi tasnif talimatnamesi. Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü, Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı.
  12. Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü. (2017). Başbakanlık Osmanlı Arşivi rehberi. Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü, Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı.
  13. Hoepfl, M. C. (1997). Choosing qualitative research: A primer for technology education researchers. Journal of Technology Education, 9(1), 47-63.
  14. International Council on Archives. (2000). ISAD(G): General international standard archival description.
  15. Keskin, İ. ve Güler, C. (2023). Arşiv hizmetleri değerlendirme (akreditasyon) kriterleri ve Devlet Arşivleri Başkanlığının (Türkiye) arşiv hizmetlerinin değerlendirilmesi. (Ed.: Y. E. Tansü ve F. Kara), Tarih Alanında Seçme Yazılar-V, (311-336). Özgür Yayınları.
  16. Kıral, B. (2020). Nitel bir veri analizi yöntemi olarak doküman analizi. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(15), 170-189.
  17. Morgan, H. (2022). Conducting a qualitative document analysis. The Qualitative Report, 27(1), 64-77. http://dx.doi.org/10.46743/2160-3715/2022.5044.
  18. Pearce-Moses, R. (2005). A glossary of archival and records terminology. The Society of American Archivists.
  19. Rukancı, F., ve Koç, H. (2010). Arşivcilikte genel tasnif sistemi ve bileşenleri. Bilgi Dünyası, 11(1), 1-21.
  20. Rukancı, F., Anameriç, H. ve Başar, A. (2023). Arşiv terimleri. Devlet Arşivleri Başkanlığı.
  21. Sak, R., Sak, İ. T. Ş., Şendil, Ç. Ö., ve Nas, E. (2021). Bir araştırma yöntemi olarak doküman analizi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi 4(1), 227-256. http://dx.doi.org/10.33400/kuje.843306
  22. Şentürk, B. (2017). Provenans ve orijinal düzene saygı prensiplerinin arşiv malzemesinin düzenlenmesi ve tanımlanması açısından gerekliliği. (Ed.: B. Yılmaz vd.), Bilgi ve Belge Yönetimi Kurumsal Yaklaşımlar, (413-426). Hiperlink Yayınları.
  23. Şentürk, B. (2019). Arşivsel tanımlama: arşivi görünür kılmanın vazgeçilmez unsuru, Bilgi ve Belge Araştırmaları Dergisi, 11, 60-71.
  24. Yılmaz Şentürk, E. (2019). Arşivlerde tanımlama ve üstveri: Osmanlı dönemi belgeleri. Hiperlink Yayınları.

Lisans

Telif Hakkı (c) 2025 Yazar(lar). Açık erişimli bu makale, orijinal çalışmaya uygun şekilde atıfta bulunulması koşuluyla, herhangi bir ortamda veya formatta sınırsız kullanım, dağıtım ve çoğaltmaya izin veren Creative Commons Attribution License (CC BY) altında dağıtılmıştır.

Nasıl Atıf Yapılır

Sümbül, S. (2025). Arşivlerde Bilgiye Erişim Problemleri: Devlet Arşivleri Başkanlığındaki Belge Özetleri Hakkında Bir Değerlendirme. Bilgi Dünyası, 26(1), 287-318. https://doi.org/10.15612/BD.2025.800