Öz

Kurumların değişim sürecine yön veren stratejik planlamanın önemli bileşenlerinden biri olan vizyon ifadeleri, üniversite kütüphanelerinin geleceğe yönelik yönelimlerini ortaya koyması açısından önemli görülmekle birlikte, vizyon ifadelerinin hangi temalar etrafında şekillendiği, hangi bileşenleri içerdiği ve üniversite kütüphaneleri arasında ne ölçüde benzerlik veya farklılıkların olduğu yeterince bilinmemektedir. Bu durum, üniversite kütüphanelerinin vizyon ifadelerinin analizinin önemini ortaya koymaktadır. Bu çalışmanın amacı, Türkiye’deki üniversite kütüphanelerinin web sayfalarında yer alan vizyon ifadelerini içerik ve tematik analiz yöntemiyle inceleyerek öne çıkan ana temaları ve alt unsurları belirlemektir. Ayrıca çalışma, bu tema ve bileşenler arasındaki benzerlik, farklılık ve eksiklikleri ortaya koymak; kullanılan kavramların ve vizyon unsurlarının sıklık düzeylerini analiz etmek ve söz konusu bileşenlerin üniversite türüne (devlet/vakıf) göre değerlendirmektedir. Bu çalışma nitel araştırma deseninde belge incelemesine dayalı olarak yürütülmüştür. Çalışmanın evrenini, 2025 yılı itibarıyla Türkiye’de faaliyet gösteren 205 üniversite kütüphanesi; örneklemini ise web sitelerinde çevrim içi olarak erişilebilen vizyon ifadesine sahip 168 üniversite kütüphanesi (120’si devlet, 48’i vakıf) oluşturmaktadır. Bulgular genel olarak değerlendirildiğinde, devlet ve vakıf üniversiteleri arasında belirgin bir yaklaşım farkı olduğu görülmektedir. Devlet üniversitesi kütüphanelerinin büyük çoğunluğunun (%95,2) web sayfalarında vizyon ifadelerine yer verdiği belirlenirken, vakıf üniversitesi kütüphanelerinde bu oranın daha düşük (%61,5) olduğu tespit edilmiştir. Vizyon ifadelerinin içerik analizi sonucunda, üniversite kütüphanelerinin kendilerini büyük ölçüde bilgiye erişim, dijitalleşme ve kullanıcı odaklı hizmetler ekseninde konumlandırdıkları görülmüştür. Ayrıca, üniversite türüne (devlet/vakıf) bağlı olarak vizyon ifadelerinde önemli farklılıkların bulunduğu belirlenmiştir. Vizyon ifadelerinde “çağdaşlık” (89), “uluslararasılaşma” (80) ve “araştırma” (53) kavramları en yüksek frekansla temsil edilmekte; bu durum, kütüphanelerin üniversitenin akademik itibarı ve araştırma kalitesi açısından stratejik bir paydaş olarak konumlandırıldığını göstermektedir.

Çalışma sonuçlarının, üniversite kütüphanelerinin vizyon geliştirme süreçlerine stratejik bir perspektif kazandıracağı ve karar vericilere yol gösterici katkılar sunacağı düşünülmektedir. Bu kapsamda, üniversite kütüphanelerinin yalnızca birer “bilgi kaynağı” değil, aynı zamanda sosyal etkileşim ve öğrenme alanları olduğu gerçeğinin, mekânsal zenginlik ve altyapı çeşitliliği çerçevesinde vizyon ifadelerine yansıtılması gerekmektedir. Ayrıca, üniversite kütüphanelerinin vizyon ifadelerinin düzenli aralıklarla güncellenmesi ve bu ifadelerin stratejik derinliğe sahip, katılımcı, dinamik ve sürdürülebilir bir yapıya kavuşturulması gerektiği ifade edilebilir.

Anahtar Kelimeler: Üniversite kütüphaneleri, akademik kütüphaneler, vizyon, içerik analizi, Türkiye

Referanslar

  1. Acar, S. (2022). Stratejik yönetim çerçevesinde Türkiye’deki hayat sigortası şirketleri: Vizyon ifadelerine yönelik bir analiz. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(1), 311-324. https://dergipark.org.tr/en/pub/gumus/article/1016893
  2. Altıntop, M. ve Altıntop, M. (2024). İletişim fakültelerinin misyon ve vizyon metinlerinin içerik analizi. Sinerji Uluslararası Alan Eğitimi Araştırmaları Dergisi, 5(1), 20-53. https://doi.org/10.54971/synergy.1482659 DOI: https://doi.org/10.54971/synergy.1482659
  3. Arabacı, İ. B. ve Şener, G. (2014). Üniversitelerin misyon ifadelerinin tematik olarak incelenmesi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 22(2), 701-716. ttps://dergipark.org.tr/en/download/article-file/209916
  4. Atan, Ö. (2016). Stratejik amaçların belirlenmesi: Stratejik niyet analizi (A. Akdemir, Ed.). Örgütlerde stratejik yönetim içinde (ss. 116-143). Orion Yayınevi.
  5. Bakoğlu, R. ve Yıldız, M. L. (Eds.). (2016). Üniversitelerde strateji geliştirme sürecinde uygulamalı durum analizleri. Beta Basım.https://kutuphane.marmara.edu.tr/dosya/kutuphane/form-files/382//1583782105.pdf
  6. Bateman, T. S. ve Snell, S. (2013). Management. McGraw-Hill Irwin.
  7. Boyce, G., Greenwood, A., Haworth, A., Hodgson, J., Jones, C., Marsh, G., Mawson, M. ve Sadler, R. (2019). Visions of value: Leading the development of a view of the university library in the 21st century. The Journal of Academic Librarianship, 45(5). https://doi.org/10.1016/j.acalib.2019.102046 DOI: https://doi.org/10.1016/j.acalib.2019.102046
  8. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27-40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027 DOI: https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
  9. Braun, V. ve Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa DOI: https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
  10. Cassidy, A. (2016). A practical guide to information systems strategic planning. Auerbach Publications. https://www.taylorfrancis.com/books/mono/10.1201/9781420031089/practical-guide-information-systems-strategic-planning-anita-cassidy DOI: https://doi.org/10.1201/9781420031089
  11. Clayton, S. (1999). Strateji geliştirme (O. Yıldırım, Çev.). Hayat Yayıncılık.
  12. Corrall, S. (2005). Strategic management of information services: A planning handbook. Aslib/IMI.
  13. Çalık, M. ve Sözbilir, M. (2014). İçerik analizinin parametreleri. Eğitim ve Bilim, 39(174), 33-38. https://doi.org/10.15390/EB.2014.3412 DOI: https://doi.org/10.15390/EB.2014.3412
  14. Dalkıran, Ö. (2023a). Türkiye’deki üniversite kütüphanelerinin çevrim içi misyon bildirimlerinin analizi. Marmara Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 10(1), 90-120. https://doi.org/10.16985/mtad.1184639 DOI: https://doi.org/10.16985/mtad.1184639
  15. Dalkıran, Ö. (2023b). Türkiye’deki üniversite kütüphanelerinin vizyonlarında yer alan kullanıcı vurguları üzerine bir inceleme. (A. Akbulut ve B. A. Şenay, Ed.), Güncel bilgi ve belge yönetimi araştırmaları ve uygulamaları içinde (ss. 356-378). Hiperyayın.
  16. Doğan, S. (2007). Vizyona dayalı liderlik. Kare Yayınları.
  17. Eren, E. ve Özdemirci, A. (2018). Stratejik yönetim ve işletme politikası. Beta.
  18. Gölbaşı, F. (2016). Vizyon ve misyon. Etap Yayınları.
  19. Guest, G., MacQueen, K. M. ve Namey, E. E. (2012). Applied thematic analysis. Sage. DOI: https://doi.org/10.4135/9781483384436
  20. Harland, F., Stewart, G. ve Bruce, C. (2017). Ensuring the academic library’s relevance to stakeholders: The role of the Library Director. The Journal of Academic Librarianship, 43(5), 397-408. https://doi.org/10.1016/j.acalib.2017.06.009 DOI: https://doi.org/10.1016/j.acalib.2017.06.009
  21. Jadhav, D. ve Shenoy, D. (2022). Building dynamic capabilities of an academic library: A research agenda. The Journal of Academic Librarianship, 48(4), 102502. https://doi.org/10.1016/j.acalib.2022.102502 DOI: https://doi.org/10.1016/j.acalib.2022.102502
  22. Jantz, R. C. (2017). Vision, innovation, and leadership in research libraries. Library and Information Science Research, 39(3), 234-241. https://doi.org/10.1016/j.lisr.2017.07.006 DOI: https://doi.org/10.1016/j.lisr.2017.07.006
  23. Karakurt, A. S. ve Özay, H. (2022). Türk denizcilik firmalarının misyon ve vizyon tanımlamalarının içerik analizi. Journal of Marine and Engineering Technology, 2(2), 91-100. https://dergipark.org.tr/en/pub/joinmet/article/1187732
  24. Kartal, N. ve Uğurluoğlu, Ö. (2020). Sağlık kuruluşlarının vizyon ifadelerinin içerik analizi ile incelenmesi. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 16(2), 385-400. http://doi.org/10.17130/ijmeb.756932 DOI: https://doi.org/10.17130/ijmeb.756932
  25. Kilpatrick, A. ve Silverman, L. (2005). The power of vision. Strategy and Leadership, 33(2), 24–26. http://dx.doi.org/10.1108/10878570510586810 DOI: https://doi.org/10.1108/10878570510586810
  26. Kocabaş, C. ve Alpaydın, Y. (2018). Üniversite-sanayi iş birliği bağlamında teknoloji geliştirme bölgelerinin misyon ve vizyonlarının incelenmesi. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi, (2), 368-377.https://dergipark.org.tr/en/pub/higheredusci/article/918293
  27. Kurulgan, M. ve İspir, B. (2009). Bilgi-Belge merkezlerinin yönetimi: Türkiye’deki literatüre yönelik içerik analizi. Bilgi Dünyası, 10(2), 205-230. https://doi.org/10.15612/BD.2009.276 DOI: https://doi.org/10.15612/BD.2009.276
  28. Lo, L. S. ve Mallon, M. N. (2023). Developing a framework for analyzing academic library vision statements. Association of College and Research Libraries (ACRL), Pittsburgh, 17-22. https://www.ala.org/sites/default/files/acrl/content/conferences/confsandpreconfs/2023/DevelopingFrameworkforAnalyzingAcademicLibraryVisionStatements.pdf
  29. Matthews, J. R. (2005). Strategic planning and management for library managers. Bloomsbury Publishing USA.
  30. Merriam, S. B. (2018). Nitel araştırma desen ve uygulama için bir rehber (Çev. Ed. S. Turan). Nobel Akademi.
  31. Mestre, L. S. (2011). Visibility of diversity within Association of Research Libraries websites. The Journal of Academic Librarianship, 37(2), 101-108. https://doi.org/10.1016/j.acalib.2011.02.001 DOI: https://doi.org/10.1016/j.acalib.2011.02.001
  32. Odabaş, H. ve Akkaya, M. A. (2020). Bilgi merkezlerinde mekân değişen beklentiler ve mimari anlayış ışığında yönelimler. Hiperlink.
  33. Özdem, G. (2011). Yükseköğretim kurumlarının stratejik planlarında yer alan vizyon ve misyon ifadelerinin analizi. Educational Sciences: Theory & Practice. 11(4), 1869-1894. https://search.trdizin.gov.tr/tr/yayin/detay/126054/yuksekogretim-kurumlarinin-stratejik-planlarinda-yer-alan-vizyon-ve-misyon-ifadelerinin-analizi
  34. Pacios, A. R. (2020). Knowledge management and innovation: Two explicit intentions pursued by Spanish university libraries. IFLA journal, 46(3), 224-233. https://doi.org/10.1177/0340035219870201 DOI: https://doi.org/10.1177/0340035219870201
  35. Rothaermel, F. T. (2016). Strategic management: Concepts (Cilt. 2). McGraw-Hill Education.
  36. Sevmez, H. (2021). Türkiye’deki üniversite kütüphanelerinde stratejik yönetim algı düzeyi araştırması ve uygulamada karşılaşılan sorunlar [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. Ankara Üniversitesi. https://tez.yok.gov.tr/
  37. Silver, C. ve Lewins, A. (2014). Using software in qualitative research: A Step-by-step guide. Sage. DOI: https://doi.org/10.4135/9781473906907
  38. Stueart, R. D. ve Moran, B. B. (2007). Library and information center management (7. basım). Library and Information Science Text Series. https://www.mona.uwi.edu/dlis/sites/default/files/dlis/epdf.pub_library-and-information-center-management-library-_0.pdf
  39. Tamer, E. T. ve Uzun, H. (2023). Beş yıldızlı otel işletmelerinin misyon ve vizyon beyanlarının izlenim yönetimi stratejileri kapsamında incelenmesi. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (77), 201-218. https://doi.org/10.51290/dpusbe.1291195 DOI: https://doi.org/10.51290/dpusbe.1291195
  40. Türk Dil Kurumu (2022). Vizyon. Güncel Türkçe Sözlük içinde. 12 Kasım 2025 tarihinde https://sozluk.gov.tr/ adresinden erişilmiştir.
  41. Ülgen, H. ve Mirze, S. K. (2014). İşletmelerde stratejik yönetim. Beta.
  42. Wien, C. (2019, 28 Mayıs). Quo Vadis: A comparative study of vision statements from 17 academic libraries. Abstract from 10th qualitative and quantitative methods in libraries International Conference [Konferans Sunumu]. Firenze, Italy. https://findresearcher.sdu.dk/ws/portalfiles/portal/151506600/QQML_presentation.pdf
  43. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
  44. Yıldırım, F. (2023). Hastanelerin misyon ve vizyon ifadelerinin incelenmesi: Samsun ili örneği. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 13(1), 677-706. https://doi.org/10.48146/odusobiad.1229995 DOI: https://doi.org/10.48146/odusobiad.1229995
  45. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı. (t.y.). Yükseköğretim Bilgi Yönetim Sistemi. 12 Kasım 2025 tarihinde https://akademik.yok.gov.tr/AkademikArama/view/universityListview.jsp adresinden erişilmiştir.

Lisans

Telif Hakkı (c) 2026 Yazar(lar). Açık erişimli bu makale, orijinal çalışmaya uygun şekilde atıfta bulunulması koşuluyla, herhangi bir ortamda veya formatta sınırsız kullanım, dağıtım ve çoğaltmaya izin veren Creative Commons Attribution License (CC BY) altında dağıtılmıştır.

Nasıl Atıf Yapılır

Sevmez, H. (2026). Türkiye’deki üniversite kütüphanelerinin vizyon ifadelerinin tematik olarak incelenmesi. Bilgi Dünyası, 27, 1-27. https://doi.org/10.15612/BD.2026.929