Öz

Belge yönetimi ve belge yöneticisi kavramları, Osmanlı Devleti’nde bu isimlerle anılmasalar da günümüzdeki kadar önemliydi. Osmanlı bürokrasisinde, mülâzım, evrak memuru, mübeyyiz gibi isimlerle görev yapan belge yöneticilerinin ileri düzeyde meslekî bilgi ve birikime sahip olmaları bekleniyordu. Örneğin, II. Meşrutiyet Dönemi’nde, yeni alınacak memurların yetkinliklerini sınamak amacıyla memuriyet sınavları yapılıyor, yetkin olmayanlar tespit edilip eleniyordu. Bu çalışmada, 1911 yılının Ağustos ayında yapılan bir memuriyet sınavının sorularıyla, sınava giren memur adaylarının cevapları, belge yönetimi açısından değerlendirilmiştir. Söz konusu sorular ve cevaplar ışığında bir asır önce belge yöneticilerinde aranan meslekî bilgi ve birikimin ne olduğu sorusunun cevabı aranmıştır.

Bu çalışma, Osmanlı Devleti’nde belge yöneticilerinde aranan nitelikleri bir sınav evrakı üzerinden ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışmada belgesel tarama yöntemi kullanılarak, Başbakanlık Osmanlı Arşivi kataloğunda tespit edilen belgeler transkribe edilerek, elde edilen veriler belge yönetimi açısından analiz edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Belge yöneticisi, belge yönetimi, hapishane, II. Meşrutiyet Dönemi, Osmanlı İmparatorluğu

Referanslar

  1. Adliye ve Mezâhib Nezareti’nden. (1911, 11 Ağustos). [Gazete Kupürü, Tanîn Gazetesi].
  2. Akyıldız, A. (1995). İradelerin Üzerinde Bulunan Bazı Rumuzlar ve Diplomatik Hususiyetleri (1840-1856). Osmanlı-Türk Diplomatiği Semineri: 30-31 Mayıs 1994 – Bildiriler içinde (ss. 43-66).
  3. Aydın, B. (1996). Osmanlı yenileşmesi döneminde Bab-ı Meşihat’ın bürokratik yapısı ve evrak idaresi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi, İstanbul.
  4. Balcı, R. (2012). Kosova Islahatı (1896-1905): Rumeli Vilayet-i Şahanesine Mahsus Mevadd-ı Islahiyye Layihası’nın Kosova’da uygulanması. Türkiyat Mecmuası, 22(2), 1-37.
  5. BOA DH.MUI Dosya No: 147, Gömlek No: 69.
  6. BOA ŞD Dosya No:3071, Gömlek No: 21.
  7. BOA TFR.I.KV Dosya No: 133, Gömlek No: 13254.
  8. BOA TFR.I.KV Dosya No: 179, Gömlek No: 17892.
  9. Çiçek, N. (2003) Kamu yönetiminde üretilen belgelerin form özelliklerinin incelenmesi ve arşivcilik açısından değerlendirilmesi (Yayımlanmamış doktora tezi). Marmara Üniversitesi, İstanbul.
  10. Demirbaş, U., Çınar, A.O., Demirel, M., Dilber, S., Karacakaya, R., Koltuk, N. ve Ünemlioğlu, Ü. (Ed.). (2000). Belgelerle arşivcilik tarihimiz (Osmanlı Dönemi) I. Ankara: Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü.
  11. Demirel, F. (2010). Adliye nezareti: Kuruluşu ve faaliyetleri (1876-1914). İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi.
  12. Findley, C. (2014). Osmanlı Devleti’nde bürokratik reform Bâbıâli (1789-1922). İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
  13. United Nations Statistical Commission And Economic Commission For Europe. (1995). Guidelines for the modeling of statistical data and metadata. https://www.unece.org/fileadmin/DAM/stats/publications/metadatamodeling.pdf adresinden erişildi.
  14. Karasar, N. (2005). Bilimsel araştırma ve yöntemi (15. bs.). Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
  15. Keskin, İ. (2007). Osmanlı arşivciliğinin teorik dayanakları hakkında. Türk Kütüphaneciliği, 21(3), 271-303.
  16. Keskin, İ. (2011).Türkiye’de arşivcilik eğitimi. Prof. Dr. Şevki Nezihi Aykut Armağanı içinde (ss. 199-216). İstanbul: Etkin Kitaplar.
  17. Kuzucu, K. (2016), Kosova’daki tarihi ve kültürel mirasımız Meşhed-i Hudavendigâr. Bir İnsan-ı Selim Prof. Dr. Azmi Özcan’a Armağan içinde (ss. 111-148). Antalya: Lotus Yayınevi.
  18. National Archives and records service dosyalama işlemleri (B. K. Ataman, Çev). (1995). İstanbul: Librairie de Péra.
  19. Pearce-Moses, R. (2005). A Glossary of archival and records terminology. Chicago: The Society of American Archivists.
  20. Rules of Archival Description (RAD). (2008). Ottawa: Bureau of Canadian Archivists.
  21. Sarıyıldız, G. (2002). Osmanlı bürokrasisinde kâtip yetiştirmek için açılan modern bir eğitim kurumu: Mekteb-i Maarif-i Aklam (Mahrec-i Aklam). Türk kültürü İncelemeleri Dergisi, 6, 17-30.
  22. Schull, K. (2007). Tutuklu sayımı: Jön Türklerin sistematik bir şekilde hapishane istatistikleri toplama çalışmaları ve bunların 1911-1918 hapishane reformu üzerine etkileri. Osmanlı’da Asayiş, Suç ve Ceza içinde (ss. 212-237). İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
  23. Şemseddin Sami. (2004). Kâmûs-i Türkî. İstanbul: Kapı Yayınları.
  24. Tensikat İmtihanları. (1909, 4 Haziran). [Gazete Kupürü, İttihad Gazetesi].
  25. Türk Standartları Enstitüsü. (2007a). Enformasyon ve dokümantasyon – Belge yönetimi, Bölüm 1: Genel. Ankara: TSE. (TSE ISO 15489-1: 2001).
  26. Türk Standartları Enstitüsü. (2007b). Enformasyon ve dokümantasyon – Belge yönetimi. Bölüm 2: Kılavuzlar. Ankara: TSE. (TSE ISO 15489-2: 2001).
  27. Tural, E. (2006). II. Meşrutiyet dönemi’nde devletin restorasyonu bağlamında 1909 teşkilat ve tensikat kanunu (Yayımlanmamış doktora tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi, İstanbul.
  28. Tural, E. (2016). Son dönem Osmanlı bürokrasisi, II. Meşrutiyet Dönemi’nde bürokratlar, ittihatçılar ve parlamenterler. Ankara: İmge Kitabevi.
  29. Varaka. (1911, 9 Ağustos). [Gazete Kupürü, Tanîn Gazetesi].
  30. Yıldırım, M. A. (2010). Tanzimat döneminde meslek okulları (Yayımlanmamış doktora tezi) Ankara Üniversitesi, Ankara.
  31. Yıldız, G. (2012). Mapusane: Osmanlı hapishanelerinin kuruluş serüveni (1839-1908). İstanbul: Kitabevi.

Lisans

Telif Hakkı (c) 2018 Yazar(lar). Açık erişimli bu makale, orijinal çalışmaya uygun şekilde atıfta bulunulması koşuluyla, herhangi bir ortamda veya formatta sınırsız kullanım, dağıtım ve çoğaltmaya izin veren Creative Commons Attribution License (CC BY) altında dağıtılmıştır.

Nasıl Atıf Yapılır

Yılmaz Şentürk, E. (2018). II. Meşrutiyet Dönemi Memuriyet Sınavları: Evrak Yöneticilerinde Aranan Özellikler. Bilgi Dünyası, 19(1), 5-31. https://doi.org/10.15612/BD.2018.653