Öz

Koronavirus salgını (COVID-19) nedeniyle üniversitelerde eğitim ve öğretime uzaktan eğitim sistemleri (UES) aracılığıyla devam edilmektedir. Bu süreçte UES kullanıcılarının kişisel hakların korunması ve bu sistemlere güven duymalarının sağlanması, UES’nin etkinliği ve başarısının ön koşulu olarak görülmektedir. Bu çalışmada, kişisel hakların korunması çerçevesinde UES’de kullanılan içeriğin eser sahibi, öğretim elemanları ve öğrencilere ilişkin yansımaları ile uzaktan eğitim merkezlerinin ve uzaktan eğitim faaliyetlerinde görev alan bilgi profesyonellerinin bu konudaki sorumluluklarının incelenmesi amaçlanmaktadır. Bu amaç doğrultusunda, UES’nin kullanımına yönelik kişisel haklar incelenmiş ve Türkiye’deki tüm üniversitelerin kullanmakta oldukları UES’lerin hukuksal koşullar ile uyumluluğu araştırılmıştır. Araştırma kapsamında Türkiye’deki 200 üniversitenin web sitelerinde yer alan uzaktan eğitim sürecine ilişkin açıklamalar, haber ve duyuru metinleri, kullanım kılavuzları (rehberler) ve uzaktan eğitim uygulama usul ve esaslarına ilişkin dokümanlar ile kullanıcıların kişisel haklarına yönelik hukuksal düzenlemeler incelenerek veri toplanmıştır. Elde edilen verilere bağlı olarak, kişisel hakların korunmasına ilişkin üniversitelerin sergilediği tutum, UES’de kişisel hakların korunmasına yönelik yaklaşımın hukuksal düzenlemeler ile uyumluluğu ve COVID-19 salgını sürecinde kişisel hakların korunmasına yönelik hukuksal sorumluluklar çerçevesinde alınan güvenlik önlemlerinin yeterliliği değerlendirilmiştir. Çalışmada elde edilen sonuçlar, hızlı bir geçiş süreci içinde geliştirilen UES çözümlerinin kişisel hakların korunması konusunda yetersiz olduğunu ve özellikle verilerin saklanmasına yönelik asgari güvenlik standartlarının belirlenmesine ihtiyaç duyulduğunu göstermektedir. Çalışmanın son bölümünde, uzaktan eğitim sürecine katılım sağlayan ve farklı hukuksal sorumlulukları bulunan öğrenciler, öğretim elemanları, veri sorumlusu, bilgi profesyonelleri, uzaktan eğitim merkezi yetkilileri ve Yükseköğretim Kurulu’nun göz önünde bulundurması gereken birçok farklı noktaya dikkat çekilerek önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler: COVID-19, uzaktan eğitim, kişisel veriler, kişisel haklar, telif hakları

Referanslar

  1. Al, U. ve Madran, O. (2004). Web tabanlı uzaktan eğitim sistemleri: Sahip olması gereken özellikler ve standartlar. Bilgi Dünyası, 5(2), 259-271. https://bd.org.tr/index.php/bd/article/view/491/487
  2. Alıntı. (t. y.). Türk Dil Kurumu Güncel Türkçe Sözlük içinde. https://sozluk.gov.tr/
  3. Anwar, M. (2020). Supporting privacy, trust, and personalization in online learning. International Journal of Artificial Intelligence in Education, 1-15. https://doi.org/10.1007/s40593-020-002160
  4. Arslanlı, H. (1954). Fikri hukuk dersleri II: Fikir ve sanat eserleri. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları.
  5. Aşırma. (t. y.). Türk Dil Kurumu Güncel Türkçe Sözlük içinde. https://sozluk.gov.tr/
  6. Ballard Spahr LLP. (2020, 27 Nisan). Remote learning – privacy and data security challenges. https://www.jdsupra.com/legalnews/remote-learning-privacy-and-data-66888/
  7. Bozgeyik, H. (2015). Telif hukukunda eğitim istisnası. Ticaret ve Fikri Mülkiyet Hukuku Dergisi, 1(2), 23-36. http://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/199324
  8. Brough, A. R. ve Martin, K. D. (2020). Consumer privacy during (and after) the COVID-19 pandemic. Journal of Public Policy & Marketing, 40(1), 108-110. https://doi.org/10.1177/0743915620929999
  9. Çakmak, A. Ç. (2013). Uzaktan eğitim hizmetinin öğrenciler tarafından değerlendirilmesi: Karabük Üniversitesi’nde bir uygulama. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimleri Dergisi, 12(23), 263-287. https://ticaret.edu.tr/uploads/yayin/sosyal23/15_263_287_Sosyal_23.pdf
  10. Dwivedi, Y. K., Hughes, D. L., Coombs, C., Constantiou, I., Duan, Y., Edwards, J. S., Gupta, B., Lal, B., Misra, S., Prashant, P., Raman, R., Rana, N.P., Sharma, S.K. ve Upadhyay, N. (2020). Impact of COVID-19 pandemic on information management research and practice: Transforming education, work and life. International Journal of Information Management, 55, 102211. https://doi.org/10.1016/j.ijinfomgt.2020.102211
  11. Ebner, M., Schön, S., Braun, C., Ebner, M., Grigoriadis, Y., Haas, M., Leitner, P. ve Taraghi, B. (2020). COVID-19 epidemic as e-learning boost? Chronological development and effects at an Austrian University against the background of the concept of “e-learning readiness”. Future Internet, 12(6), 94. https://doi.org/10.3390/fi12060094
  12. Fikrî ve Sinaî Haklar Araştırma ve Uygulama Merkezi. (2003). Üniversitelerde fikir ve sanat eserleri: Yolsuz iktibas. Ankara Üniversitesi Fikrî ve Sınaî Haklar Araştırma ve Uygulama Merkezi.
  13. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu. (1951, 5 Aralık). Resmi Gazete (Sayı: 7981). https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.3.5846.pdf
  14. Google Cloud. (2020a). How Google uses encryption to protect your data. https://storage.googleapis.com/gfw-touched-accounts-pdfs/google-encryption-whitepaper-gsuite.pdf
  15. Google Cloud. (2020b). Google Cloud & the General Data Protection Regulation (GDPR). https://cloud.google.com/security/gdpr#tab2
  16. Google Cloud. (t. y.) Ravelin: Embracing open with Google Cloud platform. https://cloud.google.com/customers/ravelin
  17. Hamilton, I. A. (2020, 31 Mart). Zoom is being sued for allegedly handing over data to Facebook. https://www.businessinsider.com/zoom-sued-allegedly-sharing-data-with-facebook-2020-3
  18. Harwell, D. (2020, 1 Nisan). Mass school closures in the wake of the coronavirus are driving a new wave of student surveillance. https://www.washingtonpost.com/technology/2020/04/01/online-proctoring-college-exams-coronavirus/
  19. He, W., Zhang, Z. J. ve Li, W. (2021). Information technology solutions, challenges, and suggestions for tackling the COVID-19 pandemic. International Journal of Information Management, 57, 102287. https://doi.org/10.1016/j.ijinfomgt.2020.102287
  20. Institute of Electrical and Electronics Engineers. (2014). Students’ data privacy: How far it is protected? (Ethical Percpective). 2014 International Conference on Interactive Collaborative Learning (ICL) (ss. 619-622) içinde. IEEE. https://doi.org/10.1109/ICL.2014.7017843
  21. Karasar, N. (2012). Bilimsel araştırma yöntemi (23. bs). Nobel Akademi Yayıncılık.
  22. Kişisel Verilerin Korunması Kanunu. (2016, 24 Mart). Resmî Gazete (Sayı: 29677). http://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.6698.pdf
  23. Kişisel Verileri Koruma Kurulu. (2018). ”Özel nitelikli kişisel verilerin işlenmesinde veri sorumlularınca alınması gereken yeterli önlemler” ile ilgili Kişisel Verileri Koruma Kurulunun 31/01/2018 Tarihli ve 2018/10 sayılı kararı. https://www.kvkk.gov.tr/Icerik/4110/2018-10
  24. Kişisel Verileri Koruma Kurulu. (2020, 7 Nisan). Uzaktan eğitim platformları hakkında kamuoyu duyurusu. https://www.kvkk.gov.tr/Icerik/6723/Uzaktan-Egitim-Platformlari-Hakkinda-Kamuoyu-Duyurusu
  25. Kişisel Verileri Koruma Kurumu. (2018a). Kişisel veri güvenliği rehberi (teknik ve idari tedbirler). KVKK Yayınları. https://kvkk.gov.tr/SharedFolderServer/CMSFiles/7512d0d4-f345-41cb-bc5b-8d5cf125e3a1.pdf
  26. Kişisel Verileri Koruma Kurumu. (2018b). Kişisel verilerin korunması kanunu hakkında sıkça sorulan sorular. KVKK Yayınları. https://www.kvkk.gov.tr/Icerik/4196/Kisisel-Verilerin-Korunmasi-Kanunu-Hakkinda-Sikca-Sorulan-Sorular
  27. Kişisel Verileri Koruma Kurumu. (2020a, 9 Mart). Taahhütnameler: Veri sorumlusundan veri işleyene aktarım. https://www.kvkk.gov.tr/Icerik/5255/Taahhutnameler
  28. Kişisel Verileri Koruma Kurumu. (2020b, 7 Mayıs). Yurt dışına kişisel veri aktarımında hazırlanacak taahhütnamelerde dikkat edilmesi gereken hususlara ilişkin duyuru. https://www.kvkk.gov.tr/Icerik/6741/YURT-DISINA-KISISEL-VERI-AKTARIMINDA-HAZIRLANACAK-TAAHHUTNAMELERDE-DIKKAT-EDILMESI-GEREKEN-HUSUSLARA-ILISKIN-DUYURU
  29. Kişisel Verileri Koruma Kurumu. (t. y.). Açık rıza. KVKK Yayınları. https://www.kvkk.gov.tr/SharedFolderServer/CMSFiles/66b2e9c4-223a-4230-b745-568f096fd7de.pdf
  30. Lakshminarayanan, K. ve Hashim, S. (2020, 8 Nisan). Secure connections: How Google Meet keeps your video conferences protected. Google Cloud. https://cloud.google.com/blog/products/g-suite/how-google-meet-keeps-video-conferences-secure
  31. Lin, N. (1976). Foundations of social research. McGraw-Hill.
  32. Manfuso, L. G. (2020, 30 Nisan). Protecting data privacy in a remote learning landscape. https://edtechmagazine.com/higher/article/2020/04/protecting-data-privacy-remote-learning-landscape
  33. Mannino, N. (2018, 14 Haziran). What is FERPA and how does it impact guardians and college students? Azusa Pacific University. https://www.apu.edu/articles/what-is-ferpa-and-how-does-it-impact-parents-and-college-students/
  34. Moodle. (2020). Higher education. https://moodle.com/solutions/higher-education/
  35. Morris, D. Z. (2020, 2 Nisan). Zoom meetings keep getting hacked. Here’s how to prevent ‘Zoom bombing’ on your video chats. https://fortune.com/2020/04/02/zoom-bombing-what-is-meeting-hacked-how-to-prevent-vulnerability-is-zoom-safe-video-chats/
  36. O’Leary, D. E. (2020). Evolving information systems and technology research issues for COVID-19 and other pandemics. Journal of Organizational Computing and Electronic Commerce, 30(1), 1-8. https://doi.org/10.1080/10919392.2020.1755790
  37. Orchison, M. ve Rigg, K. (2020, 27 Mart). Data protection and privacy implications of online and remote learning. https://www.cois.org/about-cis/news/post/~board/perspectives-blog/post/data-protection-and-privacy-implications-of-online-and-remote-learning
  38. Pehlivanova, T. ve Kanchev, K. (2020). Data privacy aspects of e-learning. Proceedings of the 15th International Conference On Virtual Learning ICVL 2020 içinde (ss.291-296). University of Bucharest. http://www.c3.icvl.eu/papers2020/37.pdf
  39. Poland Personal Data Protection Office. (2020a). Good practices that help keep data secure during online lessons. https://uodo.gov.pl/en/file/401
  40. Poland Personal Data Protection Office. (2020b). Security of personal data during remote learning. https://uodo.gov.pl/en/file/402
  41. Romansky, R. (2014). Problems of privacy and data protection in online learning based on the network space. http://e-university.tu-sofia.bg/e-publ/files/2897_Privacy%20%26%20Online%20learning.pdf
  42. Sezer, Y. ve Bilgin, H. (2010). Sözlü sınavların yargısal denetimi. Türkiye Barolar Birliği Dergisi, 86(1), 168-187. http://tbbdergisi.barobirlik.org.tr/m2010-86-580
  43. Spicer, D. Z. (2020). New privacy legislation and online education. International Journal on Innovations in Online Education, 4(2). https://doi.org/10.1615/IntJInnovOnlineEdu.2020032793
  44. Student Privacy Policy Office. (2020). FERPA & Coronavirus disease 2019 (COVID-19): Frequently asked questions (FAQs). https://studentprivacy.ed.gov/sites/default/files/resource_document/file/FERPA%20and%20Coronavirus%20Frequently%20Asked%20Questions_0.pdf
  45. Türk Borçlar Kanunu. (2011, 11 Ocak). Resmî Gazete (Sayı: 27836). https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.6098.pdf
  46. Türk Ceza Kanunu. (2004, 26 Eylül). Resmî Gazete (Sayı: 25611). http://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.5237.pdf
  47. Türk Medeni Kanunu. (2001, 22 Kasım). Resmî Gazete (Sayı: 24607). https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.4721.pdf
  48. United Kingdom Department for Education. (2018). Data protection: A toolkit for schools. https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/747620/Data_Protection_Toolkit_for_Schools_OpenBeta.pdf
  49. Yargıtay. (2000). Yargıtay kararı (Esas No: 2000 / 7065, Karar No: 2000 / 9425). https://www.hukukturk.com/yargitay-kararlari?EsasNo1=2000&EsasNo2=7065&KararNo1=2000&KararNo2=9425
  50. Yıldız, H. (2019). FSEK kapsamında korunan eserlerin eğitim-öğretim amacıyla kullanımı. Terazi Hukuk Dergisi, 14(152), 855-867. https://jurix.com.tr/article/18827#
  51. Yükseköğretim Kurulu. (2014). Yükseköğretim Kurumlarında Uzaktan Öğretime İlişkin Usul ve Esaslar. https://www.yok.gov.tr/Documents/Kurumsal/egitim_ogretim_dairesi/Uzaktan_ogretim/yuksekogretim_kurumlarinda_uzaktan_ogretime_iliskin_usul_ve_esaslar.pdf
  52. Yükseköğretim Kurulu. (2020a). Koronavirüs (Covid-19) bilgilendirme notu: 1. https://covid19.yok.gov.tr/Documents/alinan-kararlar/02-coronavirus-bilgilendirme-notu-1.pdf
  53. Yükseköğretim Kurulu. (2020b). YÖK başkanı Saraç üniversitelerde verilecek olan uzaktan eğitime ilişkin açıklama yaptı. https://covid19.yok.gov.tr/Documents/alinan-kararlar/03-uzaktan-egitime-iliskin-alinan-karar.pdf
  54. Yükseköğretim Kurulu. (2020c). “YÖK Dersleri Platformu” öğrencilerin erişimine açıldı. https://covid19.yok.gov.tr/Documents/alinan-kararlar/04-yok-dersleri-platformu-erisime-acildi.pdf
  55. Yükseköğretim Kurulu. (2020d, 4 Haziran). Küresel salgın ile mücadele sürecinde yeni düzenlemeler - II. https://www.yok.gov.tr/Sayfalar/Haberler/2020/kuresel-salgin-surecinde-yapisal-duzenlemeler-2.aspx
  56. Yükseköğretim Kurulu. (2020e, 3 Mayıs). Üniversitelerdeki uzaktan eğitime yönelik değerlendirme: Salgın sürecinde üniversitelerdeki uzaktan eğitimin bir aylık durum tespiti. https://www.yok.gov.tr/Sayfalar/Haberler/2020/uzaktan-egitime-yonelik-degerlendirme.aspx?fbclid=IwAR2KzZwUqqjE6InsGV1Ocbtz8pWDimPhI6arTMYEbVss2YtjuMUOs7WBrNM
  57. Yükseköğretim Kurulu. (2020f, 11 Mayıs). YÖK’ten üniversitelerdeki sınavların yüz yüze gerçekleştirilmeyeceğine ilişkin karar. https://www.yok.gov.tr/Sayfalar/Haberler/2020/yok-ten-sinavlara-iliskin-karar.aspx
  58. Yükseköğretim Kurulu. (2020g, 27 Mayıs). YÖK, üniversitelerde dijital ortamda gerçekleştirilebilecek sınavların temel ilkelerini açıkladı. https://www.yok.gov.tr/Sayfalar/Haberler/2020/universitelerde-dijital-sinavlarin-temel-ilkeleri.aspx
  59. Yükseköğretim Kurulu. (2020h). COVID-19 bilgilendirme: Pandemi sürecinde üniversitelerimizdeki...

Lisans

Telif Hakkı (c) 2021 Yazar(lar). Açık erişimli bu makale, orijinal çalışmaya uygun şekilde atıfta bulunulması koşuluyla, herhangi bir ortamda veya formatta sınırsız kullanım, dağıtım ve çoğaltmaya izin veren Creative Commons Attribution License (CC BY) altında dağıtılmıştır.

Nasıl Atıf Yapılır

Henkoğlu, T., & Şerefoğlu Henkoğlu, H. (2021). Uzaktan Eğitim Sistemlerinde Kişisel Hakların Korunması: Türkiye’deki Üniversitelerin Koronavirüs Salgını (COVID-19) Sürecine Yönelik Değerlendirme. Bilgi Dünyası, 22(1), 65-98. https://doi.org/10.15612/BD.2021.552