Öz

Çalışmada temel olarak kitap kafelerin bilgi ve belge yönetimi disiplini içerisindeki yeri incelenmekte ve bu işletmelerin sahip olduğu tasarım ve estetik unsurları değerlendirilmektedir. İşletmecilerin kitap kafelerde sergiledikleri mimari organizasyon yapıları ve pazarlama stratejilerinin keşfedilebilmesi için derinlemesine görüşme tekniğinden yararlanılmıştır. Müşterilerin kitap kafelerin tasarım ve estetik sunumlarından beklentilerinin ölçülebilmesi ve işletmecilerin pazarlama stratejileriyle kıyaslanabilmesi için ise anket tekniğine başvurulmuştur. Çalışmanın evrenini Samsun il merkezinde hizmet vermekte olan kitap kafeler ve müşterileri oluşturmaktadır. Örneklem olarak bu kentte işletilmekte olan Cingöz Kütüphane (Cingöz), Eflatun Kitap Kafe (Eflatun) ve Holmes Book Cafe (Holmes) isimli kitap kafelerin işletmecileri ve müşterileri seçilmiştir. Bu mekânları kullanan 204 kişiye uygulanan anket sonucunda bireylerin tercih noktasındaki belirleyici faktörlerin sessizlik ve rahatlık olduğu; rahatlık hissinin ise iç tasarımın bireyde uyandırdığı estetik algıdan kaynaklandığı tespit edilmiştir. Ayrıca mekândaki aromatik kokuların bireylerin çalışma motivasyonuna katkı sağladığına dair önemli bulgular elde edilmiştir. Kitap kafe işletmelerinin tasarım ve estetik bütünlüğünü yakalayarak kurguladıkları mimari organizasyonlarını bir pazarlama stratejisine çeviren işletme sahiplerinin bakış açılarını dile getirmesi yönüyle çalışma alanyazına değer katacaktır. Çalışma, müşterilerin iç mekân tasarımında estetiğin önemli bir etken olduğunu vurgulamaları bakımından da önemli bulgulara sahiptir. Alan araştırması sırasında kitap kafe türlerinin zincir kitap kafeler, bağımsız kitap kafeler, kıraathaneler ve kütüphane kafeler şeklinde pek çok türünün olduğunun ortaya çıkması, bu çalışmanın ortaya koyduğu önemli bulgulardan biridir.

Anahtar Kelimeler: Kitap Kafe, Kitap Ev, Kütüphane Kafe, Uyanık Kütüphane, Nöbetçi Kütüphane, Üçüncü Mekân

Referanslar

  1. Açıkgöz, S. (2020). Franchising sisteminde franchisee performansını etkileyen faktörler: İletişim, güven ve tatmin ilişkisi; İstanbulda bulunan franchising sisteminde çalışan eğitim kurumları örneği [Yayımlanmamış doktora tezi]. Haliç Üniversitesi.
  2. Akarçay, E. (2014). Kâh kahvehane kâh café: Küreselleşen Eskişehir’de kahve tüketimi üzerine kuramsal bir giriş. Galatasaray Üniversitesi İletişim Dergisi, (Özel Sayı), 181-202.
  3. Akaydın Eren, Ö. ve Canbay Türkyılmaz, Ç. (2018). İşlevsel dönüşüme uğramış yapılarda ergonomi kavramı: Üsküdar nevmekân örnek incelemesi. Mühendislik Bilimleri ve Tasarım Dergisi, 6, 279-292. https://doi.org/10.21923/jesd.360654
  4. Al Şensoy, S. A. ve Midilli Sarı, R. (2020). Yeni nesil akademik kütüphane kavramı ve mimariye yansıması. Turkish Online Journal of Design Art and Communication, 10(3), 285-310.
  5. Altıntaş, E. (1995). Okuma alışkanlığı. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, X(1), 59-64.
  6. Arı, S. (2018). Kamusal alanın oluşumu ve değişen görsel kültür bağlamında İngiltere ve Fransa’da süreli yayınların doğuşu. Üniversite Araştırmaları Dergisi, 1(3), 139-146. https://doi.org/10.32329/uad.482707
  7. Aslanoğlu, S. (2007). Bir büyüme stratejisi olarak franchising sistemi: Firmalar açısından önemi, mevzuat boyutu ve muhasebe uygulaması. Afyon Kocatepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 9(1), 71-94.
  8. Atay, G. ve Yılmaz, N. (2018). A new approach to library concept: Library-on-duty. Journal of International Social Research, 11(58), 322-330. https://doi.org/10.17719/jisr.2018.2544
  9. Ayyıldız, S. ve Durlu Özkaya, F. (2019). Doğu Afrika ülkeleri mutfak kültürü. The Journal of Academic Social Sciences, 96(96), 299-316. http://dx.doi.org/10.29228/ASOS.36671
  10. Bajmaku, A. (2014). Kahve kültürü ve kahvehane mekânlarının sosyo kültürel ve politik yaklaşımlar ile popüler kültür çerçevesinde değerlendirilmesi: Kosova örneği [Yayımlanmamış doktora tezi]. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi.
  11. Balandier, G. (2021). Sahnelenen iktidar (1. basım.). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
  12. Bayram, F. (2008). Gazete okurlarının okuma motivasyonları ve doyumları üzerine bir kullanımlar ve doyumlar araştırması. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(1), 321-336.
  13. Boorstin, D. J. (1973). The Americans: The democratic experience (1st ed.). Random House.
  14. Brooker, G. ve Stone, S. (2011). İç mekân tasarımı nedir? (1. baskı.). Yapi Endüstri Merkezi.
  15. Caffe Aiello. (2019). Book cafe: The pleasure of sipping an espresso among a multitude of books. Caffè Aiello. https://www.caffeaiello.it/en/blog-en/world/book-cafe-the-pleasure-of-sipping-an-espresso-among-a-multitude-of-books/
  16. Choi, J.-R. ve Lim, D.-G. (2014). A study of methods to use local communities through book cafes. International Journal of Smart Home, 8(1), 61-70. http://dx.doi.org/10.14257/ijsh.2014.8.1.08
  17. Christie, E. (2009). A bookstore-café: An exploration of the blurring of the public and private spheres. Kaleidoscope: A Graduate Journal of Qualitative Communication Research, 8(1), 1-16.
  18. Çağlayan, S. (2012). Anadolu’nun ilk kamusal mekânı: Kahvehane. Muğla Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (29), 95-110.
  19. Dant, R. P. (2008). A futuristic research agenda for the field of franchising. Journal of Small Business Management, 46(1), 91-98. https://doi.org/10.1111/j.1540-627X.2007.00233.x
  20. Demir, G. (2017). Oldenburg’un üçüncü mekân paradigması pağlamında kütüphane mekânının sorgulanması. Bilgi Dünyası, 18(2), 195-223. https://doi.org/10.15612/BD.2017.628
  21. Doğan, M. (2020). Franchising sisteminde örgütsel çatışma yönetiminin işletme performansına etkisi: Konya ili örneği [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Konya Ticaret Odası (KTO) Karatay Üniversitesi.
  22. Erdoğan, M. N. (2018). Başkentin “uyanık kütüphane” kafeteryaları. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/tr/yasam/baskentin-uyanik-kutuphane-kafeteryalari-/1346399
  23. Fendal, D. (2014). Türkiye’deki kahve ve mutfak kültürünün dönüşümü üzerinden küreselleşme sürecinde küresel ve yerel kültürün etkileşim ve eklemlenişi. Galatasaray Üniversitesi İletişim Dergisi, 147-180.
  24. Feyiz, F. ve Şanal, R. (2021). Bir Osmanlı içeceği: Yemen kahvesi. Dünya İnsan Bilimleri Dergisi, 2021(2), 192-211.
  25. Friedrich, O. (1990, 21 Mayıs). Travel: The great cafes of Paris. Time. https://content.time.com/time/subscriber/article/0,33009,970172,00.html
  26. Gümüşsoy, E. (2007). Tanzimattan sonra halk eğitimi için kurulan iki cemiyet: Cemiyet-i İlmiye-i Osmaniye ve Cemiyet-i Tedrisiye-i İslamiye. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(2), 173-192.
  27. Güven, D. (2020). Kahve yetiştiriciliği. Tarım ve Orman Bakanlığı.
  28. Haritaoğlu, G. (2021). Sensory cues in retail industry and revisit intention: A field study on third generation coffee shops [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Teknik Üniversitesi.
  29. Harvey, D. (2001). Sermayenin mekânları: Eleştirel bir coğrafyaya doğru. Sel Yayınları.
  30. Hashempour, L. ve Taghizadeh Sapchi, A. (2015). Kütüphanelerin iç mekân tasarımına yönelik renk etkileri. Elektronik çağda içerikten mimariye kütüphaneler içinde (ss. 79-86). ÜNAK 2015, sunulmuş bildiri, Ankara: Hacettepe Üniversitesi.
  31. Hattox, R. S. (1998). Kahve ve kahvehaneler: Bir toplumsal içeçeğin yakındoğudaki kökenleri (2. baskı.). Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
  32. İmamoğlu, V. (2014). Mimari psikoloji açısından iç mekânlar. Orta Doğu Teknik Üniversitesi.
  33. Jennings, D. J. (2016). The Illiterati Café and Bookstore in Dharamshala. World Literature Today, 90(5), 104-104. https://doi.org/10.1353/wlt.2016.0029
  34. Kakırman Yıldız, A. (2017). Türk kütüphaneciliğinde mekân, kullanıcı ve hizmet sorunlarının bir değerlendirmesi. Marmara Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 4(2), 417-430.
  35. Karakuş, D. (2021). Postmodern kentte dramaturjik bir gündelik hayat etkinliği olarak mekânsal pratikler: Cihangir kafeleri örneği [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Üsküdar Üniversitesi.
  36. Kayalı, S. (2021). Mekân sosyolojisi bağlamında kitap kafelerin insan ve mekân etkileşimi açısından incelenmesi: Ankara örneği [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi.
  37. Koçak Eren, A. N. (2017). Entellektüellerin dönüşen mekânı: Kitap kafeler. https://www.academia.edu/36630097/Entellekt%C3%BCellerin_D%C3%B6n%C3%BC%C5%9Fen_Mekan%C4%B1_Kitap_Kafeler
  38. Koçu, R. E. (1947). İstanbul’da kahve ve şehrin eski kahvehaneleri. Taha Toros Arşivi, Dosya No: 134/B(Kahve), 1087-1089.
  39. Koyun, Y. (2018). “Nöbetçi kütüphane” okurların katkısıyla büyüyor. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/tr/yasam/baskentin-uyanik-kutuphane-kafeteryalari-/1346399
  40. Kuru, S. V. (2021). Sosyo-kültürel belediyecilik: İstanbul’daki millet kıraathaneleri örneği [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Medeniyet Üniversitesi.
  41. Kuzucu, K. (2011). Kahvehaneden kıraathaneye geçiş ve ilk kıraathaneler. Kahve: Kırk yıllık hatırın kitabı içinde. Yapı Kredi Yayınları.
  42. Martin, J. (2002). Librarian, there’s a fly in my latte. Washington Post. https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/2002/08/28/librarian-theres-a-fly-in-my-latte/f5c1d470-10bd-4f0c-a094-694d744d13e4/
  43. Maslow, A. H. (1943). A theory of human motivation. Psychological Review, 50(4), 370-396. https://doi.org/10.1037/h0054346
  44. McGrath, M. C., Aronow, P. M. ve Shotwell, V. (2016). Chocolate scents and product sales: A randomized controlled trial in a Canadian bookstore and café. SpringerPlus, 5(1), 670. https://doi.org/10.1186/s40064-016-2303-5
  45. Miller, L. J. (1999). Shopping for community: The transformation of the bookstore into a vital community institution. Media, Culture & Society, 21(3), 385-407. https://doi.org/10.1177/016344399021003005
  46. Odabaş, H. ve Akkaya, M. A. (2020). Bilgi merkezlerinde mekân: Değişen beklentiler ve mimari anlayış ışığında yönelimler (1. baskı.). Hiperlink Yayınları.
  47. Odabaş, H., Odabaş, Z. Y. ve Polat, C. (2008). Üniversite öğrencilerinin okuma alışkanlığı: Ankara Üniversitesi örneği. Bilgi Dünyası, 9(2), 431-465. https://doi.org/10.15612/BD.2008.313
  48. Oldenburg, R. (1989). The great good place. Paragon House Publishers.
  49. Özkan, H. (2022). Kadıköy’de kafelerin tercih sebepleri (Osmanağa ve Caferağa Mahallesi örneği) [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi.
  50. Sökmen, C. (2010). Aydınların iletişim ortamı olarak eski İstanbul kahvehaneleri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Üniversitesi.
  51. Sözüer, A. ve Gökçen, Z. (2018). Hibrit yapıların yönetimi perakendecilikte bir örnek olay incelemesi. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi İşletme İktisadı Enstitüsü Yönetim Dergisi, 22(70), 24-35.
  52. Szadkowska-Ciezka, A., Zabratanska, Z. ve Krosniak, P. (2012). Innovations in polish social economy. Good practices cafe-bookstore cooperative. Revista de Economie Socială, 2(1), 188-193.
  53. Şahan, A. G. (2020). Lex Mercatoria kaynağı olarak ICC model uluslararası franchising sözleşmesi. Public and Private International Law Bulletin, 40(2), 1403-1432.
  54. Şehitoğlu, N. (2020). Ankara Etnografya Müzesi’ndeki üç ahşap kahve soğutucusu. Akademi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(19), 93-109.
  55. Tarbuck, D. G. (2011). Kahvehanelerin Avrupa düşünce tarihindeki yeri üzerine. Cogito, 68(69), 317-326.
  56. Trager, K. D. (2005). Reading in the Borderland: An ethnographic study of serious readers in a mega-bookstore café. The Communication Review, 8(2), 185-236. https://doi.org/10.1080/10714420590953316
  57. Värlander, S. ve Yakhlef, A. (2006). The interplay of service complexity and spatial layouts. International Journal of Retail & Distribution Management, 34(10), 722-741. https://doi.org/10.1108/09590550610691329
  58. Yıldırım, K., Aras, R. ve Soydaş-Woldan, Z. (2007). Birbirlerinin satışını destekleyen hizmet ve ürünlerin bir arada sunulduğu ticari mekânlar: Kitap evi-kafe örneği. Politeknik Dergisi, 10(3), 313-324.
  59. Yıldırım, S. (2022). Kahve çekirdeği kavurma derecelerinin Türk kahvesi, filtre kahve ve espressodaki antioksidan kapasitesine etkisinin elektrokimyasal yöntemle belirlenmesi ve gastronomik açıdan değerlendirilmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Okan Üniversitesi.
  60. Yılmaz, B. (2016). Belediyelerin yenilikçi kütüphane hizmetlerinde yaratıcı alan makerspace uygulaması (ss. 360-369). Belediyelerin Kütüphane ve Arşiv Hizmetleri Uluslararası Sempozyumu, sunulmuş bildiri, Bursa: Nilüfer Belediyesi.

Lisans

Telif Hakkı (c) 2022 Yazar(lar). Açık erişimli bu makale, orijinal çalışmaya uygun şekilde atıfta bulunulması koşuluyla, herhangi bir ortamda veya formatta sınırsız kullanım, dağıtım ve çoğaltmaya izin veren Creative Commons Attribution License (CC BY) altında dağıtılmıştır.

Nasıl Atıf Yapılır

Odabaş, H., & Donbay, U. (2022). Samsun’da Kitap Kafelerin Ürün Pazarlama Stratejilerinde İç Mekân Tasarımı ve Estetiğin Etkisi. Bilgi Dünyası, 23(2), 141-172. https://doi.org/10.15612/BD.2022.695