Öz

Bireylerin, yaşadıkları olaylardan olumsuz yönde etkilenmelerinin sonucunda oluşan psikolojik travmanın etkisinden çıkarak normal şartlara kavuşması, planlanmış yöntemlerle olanaklıdır. Bu yöntemler arasında sıklıkla tercih edilenlerden biri de psikolojik ilk yardımdır. Bu çalışmanın amacı, seçili örneklem üzerinden kütüphanecilerin psikolojik ilk yardım becerilerine sahip olmalarının önemini ortaya koymak ve bu konudaki sorunları ele alarak çözüm önerileri sunmaktır. Araştırmanın bulguları 6 Şubat 2023 tarihinde Kahramanmaraş merkezli gerçekleşen afetin ardından deprem bölgesine giderek kütüphane hizmeti sunan gönüllü kütüphanecilerin gözem ve deneyimlerinin değerlendirilmesine dayanmaktadır. Araştırma kapsamında dokuz kütüphaneciyle yüz yüze yapılan görüşmelerde yarı yapılandırılmış soru seti kullanılmıştır. El edilen veriler betimsel içerik analizi yöntemi kullanılarak çözümlenmiştir. Bulgular, kütüphanecilerin deprem bölgesinde hem temel kütüphanecilik hizmetleri hem de bölgedeki halkın beklentilerine ve ihtiyaçlarına bağlı olarak çeşitli temalarda hizmetler sunduğunu, deprem bölgesindeki çocukların gezici kütüphanede oyun ve eğlence amaçlı etkinliklerle daha fazla ilgilendiklerini, yetişkinlerin ise duygularını ve düşüncelerini paylaşabilecekleri kişilere ihtiyaç duyduğunu göstermektedir. Araştırmada, kütüphanecilerin deprem bölgesindeki gözlem ve deneyimlerine dayanarak psikolojik ilk yardım eğitimi almaları ve bu konudaki bilgi ve becerilerini geliştirmeleri gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Değerlendirme sonucunda, kütüphanecilerin ve uzman psikologların birlikte çalışarak kütüphane temelli psikolojik ilk yardım eğitimi için materyaller oluşturmaları gerektiği önerisinde bulunulmuştur. Bu araştırmayı bilgibilim literatüründe yer alan psikolojik ilk yardım konulu çalışmalardan ayıran ve özgün kılan yan, kütüphanecileri merkeze alarak planlanması ve sonuçların kütüphanecilerin gerçek deneyimleri üzerinden kanıta dayalı bir yaklaşımla elde edilmiş olmasıdır. Yapılan araştırmanın, ulusal literatürde psikolojik ilk yardım ve kütüphanecileri birlikte ele alan kanıta dayalı bilimsel bir yayına ulaşılamadığından önemli bir boşluğu dolduracağı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler: Kütüphaneci, psikolojik ilk yardım, gezici kütüphane, deprem, afet

Referanslar

  1. Akdeniz Üniversitesi. (2023). Acil durum danışmanlığı: Psikolojik ilk yardım çantası eğitimi. http://pdrm.akdeniz.edu.tr/acil-durum-danismanligi-psikolojik-ilk-yardim-cantasi-egitimi/
  2. Akkaya, M. A. (2020). Çalışma hayatına bağlı psikososyal risk faktörlerinin bilgi merkezlerinde yürütülecek afet ve acil durum uygulamalarındaki rolü. Bilgi merkezlerinde risk ve kriz yönetimi içinde (ss.15-52), İstanbul: Hiperyayın.
  3. Anderson, K. A., Simpson, C. D. ve Fisher, L. G. (2012). The ability of public library staff to help homeless people in the United States: Exploring relationships, roles and potential. Journal of Poverty and Social Justice, 20(2):177–190. doi:10.1332/175982712X652078.
  4. Ankara Bilim Üniversitesi. (2023). Afet ve kriz yönetimi: Afet’in sonuçları ve psikolojik ilk yardım. https://ankarabilim.edu.tr/psikoloji/duyurular
  5. Artvin Çoruh Üniversitesi. (2023). Afetlerde krize müdahale-psikolojik ilk yardım. https://sbf.artvin.edu.tr/tr/haber/tubitak-2237-a-projesi-kapsaminda-afetlerde-krize-mudahale-psikolojik-ilk-yardim-konulu-egitim-gerceklestirilmistir
  6. Ashoorian, D., Albrecht, K. L., Baxter, C., Giftakis, E., Clifford, R., Greenwell‐Barnden, J. ve Wylde, T. (2019). Evaluation of mental health first aid skills in an Australian university population. Early Intervention in Psychiatry, 13(5), 1121-1128.
  7. Australian Psychological Association. (2013). Psychological first aid an Australian guide to supporting people affected by disaster. Melbourne, Australian Psychological Society. https://psychology.org.au/getmedia/c1846704-2fa3-41ae-bf53-7a7451af6246/red-cross-pspsychological-first-aid-disasters.pdf.
  8. Bartın Üniversitesi. (2023). “Psikolojik ilk yardım eğitimi”. https://psikoloji.bartin.edu.tr/haberler/bolumumuz-hocalari-tarafindan-ogrencilerimize-yonelik-psikolojik-ilk-yardim-egitimi-verildi..html
  9. Başkent Üniversitesi. (2023). Afetlerde engellilerle çalışacak meslek elemanlarına yönelik psikolojik ilk yardım eğitimi. https://www.baskent.edu.tr/tr/etkinlikler/etkinlik/afetlerde-engellilerle-calisacak-meslek-elemanlarina-yonelik-psikolojik-ilk-yardim-egitimi/612
  10. Bayındır, N. (2022). Preservice teachers’ views on the concept of psychological first aid. Eurasian Journal of Teacher Education, 3(2), 146-156.
  11. Becker, R. W., ve McCrillis, A. (2015). Health sciences librarians, patient contact, and secondary traumatic stress. Journal of the Medical Library Association: JMLA, 103(2), 87–90. https://doi.org/10.3163/1536-5050.103.2.006
  12. Benedetti, A., Boehme, G., Caswell, T. R., Denlinger, K., Li, Y., McAllister, A. D., Quigley, B. D., Soehner, C. B., Wang, M. ve Wesolek, A. J. (2020). 2020 Top Trends in Academic Libraries. Library Faculty Presentations & Publications, 80. https://digitalcommons.unf.edu/library_facpub/80
  13. Berk, J. (2015). Mental health training in public libraries. Public Libraries Online. https://publiclibrariesonline.org/2015/01/mental-health-training-in-public-libraries/.
  14. Bilgin, N. (2006). Sosyal bilimlerde içerik analizi teknikler ve örnek çalışmalar. (1. Baskı). Ankara: Siyasal Kitabevi.
  15. Blain, D., Hoch, P. ve Ryan, V. G. (1945). A course in psychological first aid and prevention. American Journal of Psychiatry, 101(5), 629–634. https://doi.org/10.1176/ajp.101.5.629
  16. Brymer, M., Jacobs A, Layne, C., Pynoos, R., Ruzek, J., Steinberg, A., Vernberg, E. ve Watson, P. (2006), Psychological First Aid: Field Operations Guide, 2nd Edition. https://www.nctsn.org/resources/psychological-first-aid-pfa-field-operations-guide-2nd-edition
  17. Bursa Teknik Üniversitesi. (2023). Deprem sonrası psikolojik ilk yardım semineri. https://itbf.btu.edu.tr/tr/haber/detay/6033/deprem-sonras%C4%B1-psikolojik-i%CC%87lk-yard%C4%B1m-semineri
  18. Creswell, J. W. (2013). Nitel araştırma yöntemleri: Beş yaklaşıma göre nitel araştırma ve araştırma deseni (M. Bütün ve S. B. Demir, Çev. Ed.) Ankara: Siyasal kitabevi.
  19. Dieltjens, T., Moonens, I., Van Praet, K., De Buck, E. ve Vandekerckhove, P. (2014). A systematic literature search on psychological first aid: Lack of evidence to develop guidelines. PLoS ONE, 9(12), https://doi.org/10.1371/journal.pone.0114714
  20. Ev Okulu Derneği. (2023). Afet psikolojik destek programı. https://evokulu.org.tr/afet-psk-destek-programi/
  21. Everly Jr, G. S. ve Lating, J. M. (2017). The Johns Hopkins guide to psychological first aid. JHU Press.
  22. Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi. (2023). Travma ve afetlerde kullanılmak üzere psikolojik ilk yardım eğitimi. https://ef.fsm.edu.tr/etkinlik/Psikolojik-Ilk-Yardim-Egitimi2023-02-13-15-04-37pm
  23. Fırat Üniversitesi. (2023). Yüksek lisans öğrencilerine afet sonrası psikolojik ilk yardım eğitimi. https://gazete.firat.edu.tr/yuksek-lisans-ogrencilerine-afet-sonrasi-psikolojik-ilk-yardim-egitimi.html
  24. Fraser-Arnott, M. (2022). Exploring public library identity through mission statements. Public Library Quarterly, 41(3), 236-256, Https://doi.org/10.1080/01616846.2021.1893568
  25. Giorgi, A. (1997). The theory, practice and evaluation of the phenomenological method as a qualitative research procedure. Journal of Phenomenological Psychology, 28, 235-260. https://doi.org/10.1163/156916297X00103
  26. Goethe Enstitüsü. (2023). Travma terapisi atölyeleri. https://www.goethe.de/ins/tr/tr/sta/ist/desasterorientierte-kulturproj/tra.html
  27. Gümüşhacıköy Kaymakamlığı. (2023). Afet sonrası psikolojik ilk yardım semineri. http://www.gumushacikoy.gov.tr/afet-sonrasi-psikolojik-ilk-yardim-semineri-duzenlendi
  28. Hall K. ve McAlister, S. (2021). Library services and resources in support of mental health: A survey of initiatives in public and academic libraries. Journal of Library Administration, 61(8), 936-946, Https://doi.org/10.1080/01930826.2021.1984137
  29. Hobfoll, S. E., Watson, P., Bell, C. C., Bryant, R. A., Brymer, M. J., Friedman, M. J., Friedman, M., Gersons, B. P., de Jong, J. T., Layne, C. M., Maguen, S., Neria, Y., Norwood, A. E., Pynoos, R. S., Reissman, D., Ruzek, J. I., Shalev, A. Y., Solomon, Z., Steinberg, A. M. ve Ursano, R. J. (2007). Five essential elements of immediate and mid-term mass trauma intervention: Empirical evidence. Psychiatry, 70(4), 283–369. https://doi.org/10.1521/psyc.2007.70.4.283
  30. İstanbul Beykent Üniversitesi. (2023). Kendime iyi bak - psikolojik ilk yardım ve psikolojik dayanıklılık. https://www.beykent.edu.tr/etkinlikler/2023/11/06/default-calendar/kendime-iyi-bak-psikolojik-ilk-yardim-ve-psikolojik-dayaniklilik
  31. İstanbul Gedik Üniversitesi. (2023). “Psikolojik ilk yardım eğitimi”. https://uzemigunsem.gedik.edu.tr/psikolojik-ilk-yardim-egitimi
  32. İstanbul Gelişim Üniversitesi. (2023). Psikoloji bölüm başkanı Dr. Esra Savaş psikolojik ilk yardım eğitimi gerçekleştirdi. https://iisbf.gelisim.edu.tr/tr/akademik-bolum-psikoloji-(ingilizce)-haber-psikoloji-bolum-baskani-dr-esra-savas-psikolojik-ilk-yardim-egitimi-gerceklestirdi-1
  33. İstanbul Sağlık ve Teknoloji Üniversitesi. (2023). Travma duyarlı eğitim ortamı ve psikolojik ilk yardım. https://www.istun.edu.tr/tr/etkinlikler/travma-duyarli-egitim-ortami-ve-psikolojik-ilk-yardim
  34. İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi. (2023). Psikolojik ilk yardım eğitimi. https://haberajansi.ikcu.edu.tr/2023/02/ikcude-psikolojik-ilk-yardim-egitimleri-basladi/
  35. Jacobs, G. A. (2016). Community-based psychological first aid: A practical guide to helping individuals and communities during difficult times. Butterworth-Heinemann.
  36. Kılıç, N. (2020). Okul temelli psikolojik ilk yardım. Türkiye Klinikleri Pediatri Dergisi, 29(3), 159-167. 10.5336/pediatr.2020-74139
  37. Kılıç, N. ve Şimşek, N. (2018). Psychological first aid and nursing. Journal of Psychiatric Nursing, 9(3), 212-218. https://doi.org/10.14744/phd.2017.76376
  38. Kitchener, B. A. ve Jorm, A. F. (2008). Mental health first aid: An international programme for early intervention. Early Intervention in Psychiatry, 2(1), 55–61. https://doi.org/10.1111/j.1751-7893.2007.00056.x
  39. Knudsen, L., Hogsted, R. ve Berliner, P. (1997). Psychological first aid and human support. Copenhagen, Denmark: Danish Red Cross.
  40. Kurşun, Ş. G., Uygun, E. ve Dikeç, G. (2023). COVID-19 döneminde mültecilere çevrim içi psikolojik destek sağlayan ruh sağlığı profesyonellerinin deneyimleri: Nitel çalışma. Bilişsel Davranışçı Psikoterapi ve Araştırmalar Dergisi, 12(3), 264-278. https://doi.org/10.5455/JCBPR.155223
  41. Marmara Belediyeler Birliği. (2023). Psikolojik ilk yardım eğitimi. https://www.marmara.gov.tr/tr/psikolojik-ilk-yardim-egitimi
  42. Morrissey, J. (2022). Librarians at the world’s ending: Why and how access services staff should prepare for patron mental health crises. Atla Summary of Proceedings, 76, 197–209. https://doi.org/10.31046/proceedings.2022.3153
  43. Neuman, W. L. (2020). Toplumsal araştırma yöntemleri (Ö. Akkaya, Çev.). Ankara: Siyasal Kitabevi
  44. Ni, C. F., Lundblad, R., Dykeman, C., Bolante, R., ve Labunski, W. (2023). Content analysis of psychological first aid training manuals via topic modelling. European Journal of Psychotraumatology, 14(2), 2230110. https://doi.org/10.1080/20008066.2023.2230110
  45. Odabaş, H. (2019). Fırsatlara açılan yolda gezici kütüphaneler. Bilgi merkezleri: Kütüphaneler – arşivler – müzeler içinde (ss. 126-172). İstanbul: Hiperyayın.
  46. ODTÜ Mezunları Derneği. (2023). Travmatik yaşantılarla baş etme ve psikolojik ilk yardım. https://www.odtumd.org.tr/arsivler/13139
  47. Ondokuz Mayıs Üniversitesi. (2023). Puamer depremzedelerle psikolojik ilk yardım bağı kuruyor. https://www.omu.edu.tr/tr/icerik/haber/puamer-depremzedelerle-psikolojik-ilk-yardim-bagi-kuruyor
  48. Öztemiz, S. ve Tekindal, M. (2022). Bibliyoterapi: Rehabilitasyon amaçlı kullanımı ve bilgi hizmetleri ile ilişkisi. Özel gereksinimli bireylerin bilgiye erişimi: Disiplinler arası çalışmalar ve güncel yaklaşımlar içinde (s. 386-404). İstanbul: Hiperyayın
  49. Özyer, Y. ve Dinçer, S. (2020). Afetlerde hemşirelerin psikolojik ilk yardım rolleri. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi (7), 198-206. https://doi.org/10.21733/ibad.650795
  50. Patton M. Q. (2014). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri. (M. Bütün ve S. B. Demir, Çev. Ed.). Ankara: Pegem Akademi.
  51. Provence, M. A., Wahler, E. A., Helling, J. ve Williams, M. A. (2021). Self-reported psychosocial needs of public library patrons: Comparisons based on housing status. Public Library Quarterly, 40(3), 244-257, Https://doi.org/10.1080/01616846.2020.1730738
  52. Rooney-Browne, C. (2009). Rising to the challenge: a look at the role of public libraries in times of recession, Library Review, 58(5), 341-352. https://doi.org/10.1108/00242530910961765
  53. Ruh Sağlığı Derneği. (2023). Afetzede ve depremzedeler için ücretsiz psikolojik danışmanlık destek hizmetleri ve seminerler. https://ruhsagligidernegi.org/6subat/
  54. Selçuk Üniversitesi. (2023). Psikolojik ilk yardım eğitimi. https://www.selcuk.edu.tr/Birim/Bolum/saglik_bilimleri_fakultesi-sosyal_hizmet/15570/Press/haberler/psikolojik-ilk-yardim-egitimi/11508
  55. Shultz, J. M. ve Forbes, D. (2013). Psychological first aid: Rapid proliferation and the search for evidence. Disaster Health, 2(1), 3–12. https://doi.org/10.4161/dish.26006
  56. Sim, T. ve Wang, A. (2021). Contextualization of psychological first aid: An integrative literature review. J Nurs Scholarsh, 53(2), 189–197. https://doi.org/10.1111/jnu.12613
  57. Sivil Toplum Akademisi. (2023). Psikososyal destek eğitimi. https://ilke.org.tr/sta/psikososyal-destek-egitimi
  58. Smith, J. (2020). Information in crisis: Analysing the future roles of public libraries during and post-COVID-19. Journal of the Australian Library and Information Association, 69(4), 422-429, Https://doi.org/10.1080/24750158.2020.1840719
  59. Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2023). 2023 Kahramanmaraş ve Hatay depremleri raporu. https://www.sbb.gov.tr/2023-kahramanmaras-ve-hatay-depremleri-raporu/
  60. Substance Abuse and Mental Health Services Administration. (2014). SAMHSA’s concept of trauma and guidance for a trauma-informed approach. HHS Publication No. (SMA) 14-4884. https://ncsacw.acf.hhs.gov/userfiles/files/SAMHSA_Trauma.pdf
  61. T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2023). Afet bölgesinde görevlendirilen Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı psikososyal destek elemanlarına yönelik psikoeğitim etkinliği. https://www.aile.gov.tr/eydb/haberler/afetlerde-ve-acil-durumlarda-ruh-sagligi-ve-psikososyal-destek-hizmetlerinin-koordinasyonu-ve-psikolojik-ilk-yardim-egitimi-programi-basladi/
  62. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. (2024). 2023 yılı idare faaliyet raporru. https://sgb.ktb.gov.tr/TR-367644/2023-yili-idare-faaliyet-raporu.html
  63. Trakya Üniversitesi. (2023). Deprem sonrası psikososyal ilk yardım ve eğitim dokümanları. https://temelegitim.trakya.edu.tr/pages/deprem-sonrasinda-psikolojik-ilk-yardim-ve-egitim-dokumanlari/
  64. Türk Psikologlar Derneği. (2023). Deprem seferberliğine katılan gönüllülere psikolojik ilk yardım eğitimi. https://sendika.org/2023/02/deprem-seferberligine-katilan-gonullulere-psikolojik-ilk-yardim-egitimi-677787
  65. Ulusal Çocuk Travmatik Stres Ağı. (t. y.). About PFA, https://www.nctsn.org/treatments-and-practices/psychological-first-aid-and-skills-for-psychological-recovery/about-pfa
  66. Uribe Guajardo, M. G., Slewa-Younan, S., Santalucia, Y. ve Jorm, A. F. (2016). Important considerations when providing mental health first aid to Iraqi refugees in Australia: A delphi study. International journal of mental health systems, 10(1), 54. https://doi.org/10.1186/s13033-016-0087-1
  67. Üsküdar Üniversitesi. (2023). Doğal afetlerde psikolojik ilk yardım nasıl olmalı?. https://uskudar.edu.tr/tr/icerik/8932/dogal-afetlerde-psikolojik-ilk-yardim-nasil-olmali
  68. Wahler, E. A. (2023). Trauma-informed librarianship: Guidance for libraries with and without social workers. Journal of the Australian Library and Information Association, 72(4), 452-471, Https://doi.org/10.1080/24750158.2023.2255942
  69. Want, P. (1990). The history and development of mobile libraries. Library Management, 11(2), 5-14. https://doi.org/10.1108/EUM0000000000825
  70. Wong, D. F., Lau, Y., Kwok, S., Wong, P. ve Tori, C. (2017). Evaluating the effectiveness of mental health first aid program for Chinese people in Hong Kong. Research on Social Work Practice, 27(1), 59-67.
  71. World Health Organization. (2011). Psychological first aid: Guide for field workers. Geneva: World Health Organization. https://www.who.int/publications/i/item/9789241548205
  72. World Health Organization. (2023). Acil durumlarda ve sonrasında etkili ve hesap verebilir ruh sağlığı ve psikososyal destek (MHPSS) sağlama. https://www.who.int/news-room/feature-stories/detail/delivering-effective-and-accountable-mental-health-and-psychosocial-support-(mhpss)-during-emergencies-and-beyond
  73. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (10. baskı). Ankara: Seçkin Yayınevi.
  74. Yıldız, B. ve Akkoyun, A. Z. (2023). Deprem sonrası psikiyatrik destek. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 8(2), 817-820.
  75. Yorulmaz, D. S. ve Karadeniz, H. (2021). Afetlerin mental sağlığa etkileri. Doğal Afetler ve Çevre Dergisi, 7(2), 392-398. https://doi.org/10.21324/dacd.786048

Lisans

Telif Hakkı (c) 2024 Yazar(lar). Açık erişimli bu makale, orijinal çalışmaya uygun şekilde atıfta bulunulması koşuluyla, herhangi bir ortamda veya formatta sınırsız kullanım, dağıtım ve çoğaltmaya izin veren Creative Commons Attribution License (CC BY) altında dağıtılmıştır.

Nasıl Atıf Yapılır

Polat, Özgür. (2024). Gönüllü Kütüphanecilerin Deprem Bölgesindeki Gözlem ve Deneyimleri Üzerinden Psikolojik İlk Yardım Yetkinliğinin Önemi ve Gerekliliği. Bilgi Dünyası, 25(1), 118-149. https://doi.org/10.15612/BD.2024.745