Öz

Teori ve uygulamanın bir arada olduğu sahalarda teorik bilgilerin pratiğe yansıtılacağı yöntemlere ihtiyaç duyulduğu bilinmektedir. Staj bu ihtiyacı karşılamak üzere ortaya çıkan yöntemlerden biridir. Stajların etkili bir şekilde tasarlanması, öğrencilerin ilerleyen yıllarda meslekleri olabilecek işi deneyimlemeleri açısından önemlidir. Ancak, kimi arşiv kurumlarında stajlar iyi planlanmadığı için stajyerlerin mesleki uygulamaları gerçek vakalar üzerinde deneyimlemelerinin çok da yeterli olmadığı, gerek sahada yapılan gözlemlerden gerekse öğrencilerden alınan geri dönüşlerden anlaşılmaktadır. Bu durum stajdan elde edilen kazanımların yeterli olmadığına işaret etmektedir. Son yıllarda birçok sahada iş verimliliğini artıran, kişisel ve mesleki bilgi ve becerileri geliştiren bir model olarak uygulanan mentörlüğün, arşiv stajları için de uygulanmasının faydalı olacağı düşünülmektedir. Bu çalışmanın amacı, Bilgi ve Belge Yönetimi (BBY) bölümlerindeki arşiv stajlarının mentörlük kriterlerini karşılayıp karşılamadığını açığa çıkarmaktır. Bu kapsamda arşiv stajı yapan öğrencilerin iş süreçleri mentörlük metodolojisi açısından değerlendirilmiştir. Çalışmada nicel araştırma yöntemi kullanılmış ve 2015-2019 yılları arasında arşiv stajı yapmış 361 kişiye anket uygulanmıştır. Burada öğrenci görüşleri değerlendirilerek stajların mentörlük metodolojisiyle ne ölçüde örtüştüğü belirlenmeye çalışılmıştır. Elde edilen sonuçlar değerlendirildiğinde staj programının oluşturulmaması, bilgilendirme ve oryantasyon eksikliği gibi sebeplerle mentörlük aşamalarının bütün yönleriyle sağlanamadığı ve stajyerlerin memnuniyet oranlarının düştüğü görülmüştür. Bulgular, stajın yapıldığı kurum türüne göre mentörlük algılarının değiştiğini ve kurum arşivlerinde staj yapan öğrencilerin mentörlük aşamalarında daha olumlu değerlendirmelerde (örneğin kariyer işlevi için F=2,259; p<0,05) bulunduğunu göstermektedir. Çalışmada mentörlüğün, staj sürecindeki aksaklıkların giderilmesinde etkili bir yöntem olarak değerlendirilmesi gerektiği önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler: Arşivcilik eğitimi- staj- arşiv stajı- mentörlük- mentör- menti

Referanslar

  1. Adetayo, A. J., Oketunji, I. ve Hamzat, S. A. (2023). Mentoring support for librarians’ research productivity in southwestern Nigeria: A study of quantity of publications in quality outlets and online channels. The Journal of Academic Librarianship, 49(1), 102625. https://doi.org/10.1016/j.acalib.2022.102625
  2. Baaden, B. (2009). Transmission of a professional culture: Transition mentoring. In J. Varlejs, L. Lewis ve G. Walton (Ed.), Strategies for regenerating the library and information profession (ss. 137-147). K. G. Saur. https://doi.org/10.1515/9783598441776.2.137
  3. Bakioğlu, A. (Ed.). (2015). Eğitimde mentorluk (3.bs.). Nobel Kitap.
  4. Baloğlu, B. (2020). Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemi (6.bs). Der Yayınları.
  5. Bierema, L. L. ve Hill, J. R. (2005). Virtual mentoring and HRD. Advances in Developing Human Resources, 7(4), 556-568. https://doi.org/10.1177/1523422305279688
  6. Binark, İ. (t.y.). Arşivcilik eğitimi, çeşitli ülkelerde arşivci yetiştirilmesi konusunda yapılmış çalışmalar ve ülkemizdeki durum. Türk Kütüphaneciler Derneği Bülteni, 29(3), 150-172.
  7. Coşkun, R., Altunışık, R. ve Yıldırım, E. (2017). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri: SPSS uygulamalı. Sakarya Yayıncılık.
  8. Çakın, İ. (2012). Bilgi profesyonellerinin eğitiminde 40 yıl: Hacettepe Üniversitesinin lisans programındaki değişiklikler. Türk Kütüphaneciliği, 26(2), 262-290.
  9. Çelik, S. (2011). Kütüphanecilik eğitiminde mentorluk uygulaması: Doğuş Üniversitesi Kütüphanesi örneği. Bilgi Dünyası, 12(2), 295-318. https://doi.org/10.15612/BD.2011.199
  10. D’Amico, P. B. (2022). Biblionetwork: A peer mentoring program for library workers in Argentina. The International Information & Library Review, 54(2), 195–198. https://doi.org/10.1080/10572317.2022.2057769
  11. Edwards, M. ve Janicke Hinchliffe, L. (2009). Roles of coaching and mentoring in attracting recruits and socializing entrants to the profession. In J. Varlejs, L. Lewis ve G. Walton (Ed.), Strategies for regenerating the library and information profession (ss. 96–108). K. G. Saur. https://doi.org/10.1515/9783598441776.2.96
  12. Ekici, S. ve Önal, H. İ. (2019). ODTÜ Kütüphanesi mentorluk uygulaması. Türk Kütüphaneciliği, 33(1), 24-42. https://doi.org/10.24146/tkd.2019.45
  13. Ersoy, O. (1965). Kütüphanecilik kursları. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 23(1-2), 49-59.
  14. Furat, M. F. (2009). Arşivcilik hizmetlerinde profesyonelleşme süreci ve Türkiye [Doktora tezi]. İstanbul Üniversitesi.
  15. Furat, M. F. ve Keskin, İ. (2015). İstanbul Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi öğrencilerinde arşiv stajı algısı - Uygulamalı bir çalışma. Bilgi ve Belge Araştırmaları Dergisi, 3, 1-22.
  16. Gelfand, M. A. (1977). Turkey: Library education in Hacettepe University. UNESCO.
  17. Golden, J. (2009). Developing a new approach to partnering in the formal mentoring process. In J. Varlejs, L. Lewis ve G. Walton (Ed.), Strategies for regenerating the library and information profession (ss. 109-125). K. G. Saur.
  18. Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J. ve Anderson, R. E. (2013). Multivariate data analysis. Pearson Education Limited.
  19. Hoa, N. T. M. (2008). Mentoring Beginning EFL Teachers at Tertiary Level in Vietnam. The Asian EFL Journal, 10(1), 111-132.
  20. Kadılar, R. ve Balkan, Ö. (2016). Mentorluk: Birlik ve bilgelik sanatı. Kerasus Kitap.
  21. Keskin, İ. (2003). Yakınçağ’dan günümüze Türkiye’de ve Avrupa’da arşivcilik eğitimi [Yayımlanmamış doktora tezi]. İstanbul Üniversitesi.
  22. Kocabaş, İ. ve Yirci, R. (2011). Öğretmen ve yönetici yetiştirmede mentorluk: Mentorluğun eğitimde kullanılması. Anı Yayıncılık.
  23. Kram, K. E. (1983). Phases of the mentor relationship. Academy of Management Journal, 26(4), 608-625.
  24. Kuzu, A., Kahraman, M. ve Odabaşı, F. (2012). Mentörlükte yeni bir yaklaşım: E-mentörlük. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 12(4), 173-183.
  25. Lubans, J. (2009). Peer coaching for the new library. In J. Varlejs, L. Lewis ve G. Walton (Ed.), Strategies for regenerating the library and information profession (ss. 126-136). K. G. Saur. https://doi.org/10.1515/9783598441776.2.126
  26. Ma, L. F. H. ve Wong, M. M. K. (2018). From local to global: A comparison of Hong Kong Library Association mentoring programme and International Librarians Network. International Information & Library Review, 50(2), 170-179. https://doi.org/10.1080/10572317.2018.1449434
  27. Ötüken, A. (1957). Türkiye’de kütüphanecilik öğretiminin tarihçesi. Türk Kütüphaneciler Derneği Bülteni, 6(1-2), 1-35.
  28. Uçkun, G. ve Kılınç, İ. (2007). Koçluk ve mentorluk. Ürün Yayınları.
  29. Uran, S. (2022). Arşiv stajı yapan öğrencilerin iş süreçlerinin mentorluk kapsamında analizi [Yüksek lisans tezi]. İstanbul Üniversitesi.
  30. Wallace, B., Walker, D. ve Nelson, R. (2023). Mentorship for all librarians: Collaborating to create a statewide mentorship program. Journal of Library Administration, 63(7), 939-947. https://doi.org/10.1080/01930826.2023.2262368
  31. Wilson, M., Gaunt, M. ve Tehrani, F. (2009). Mentoring programs in U.S. academic libraries – A literature review. In J. Varlejs, L. Lewis ve G. Walton (Ed.), Strategies for regenerating the library and information profession (ss. 84–95). K. G. Saur.https://doi.org/10.1515/9783598441776.2.84
  32. Yalçınkaya, B. ve Saydam, V. (2017). Staj süreçlerinin öğrencilerin mesleki beklentilerine etkisi: Marmara Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü üzerine bir inceleme. Arşiv Dünyası Dergisi, 20, 1–20.
  33. YÖKSİS. (t.y.). Lisans programları atlası: Bilgi ve Belge Yönetimi (10021). https://yokatlas.yok.gov.tr/lisans-bolum.php?b=10021

Lisans

Telif Hakkı (c) 2025 Yazar(lar). Açık erişimli bu makale, orijinal çalışmaya uygun şekilde atıfta bulunulması koşuluyla, herhangi bir ortamda veya formatta sınırsız kullanım, dağıtım ve çoğaltmaya izin veren Creative Commons Attribution License (CC BY) altında dağıtılmıştır.

Nasıl Atıf Yapılır

Uran, S., & Çiçek, N. (2025). Türkiye’deki Bilgi Kurumlarında Yürütülen Arşiv Stajlarının Mentörlük Kapsamında Analizi: Staj Yapan Öğrenciler Açısından Bir Değerlendirme. Bilgi Dünyası, 26(2), 552-584. https://doi.org/10.15612/BD.2025.860