Öz

Bu çalışma, Türkiye’de bazı kamu kurumlarında yer alan kartografik ve fotografik materyalin arşivsel tanımlama süreçlerini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın önemi, bu materyal türlerinin bilgi erişim unsurları ve teknik özellikleri bakımından diğer arşiv belgelerinden ayrışması ve özel tanımlama gerektirmesinden kaynaklanmaktadır. Çalışmada nitel araştırma yöntemi ve bütüncül çoklu durum deseni kullanılmıştır. Evreni, kartografik ve/veya fotografik materyal üreten ya da yoğun olarak kullanan Türkiye’deki kamu kurumları oluşturmuştur. Veriler, belgesel tarama ve yarı yapılandırılmış görüşme teknikleri ile toplanmış; tematik içerik analizi ile değerlendirilmiştir. Bulgular, incelenen kurumlarda tanımlama uygulamalarının standartlardan uzak, kurumsal farklılıklar gösteren ve çoğu zaman eksik bilgi alanlarıyla sınırlı olduğunu ortaya koymuştur. Kartografik materyalin ölçek, koordinat sistemi, üretim tekniği gibi teknik ayrıntılarının; fotografik materyalin ise konu, çekim tarihi, fotoğrafçı bilgisi gibi erişim unsurlarının çoğunlukla kayıt altına alınmadığı belirlenmiştir. Ayrıca ulusal arşiv örnekleriyle karşılaştırıldığında, Türkiye’de tanımlama standardı kullanımında yetersizlikler olduğu ve rehber doküman eksikliğinin önemli bir sorun olduğu tespit edilmiştir. Çalışma, kartografik ve fotografik materyalin niteliklerine uygun üst veri standartlarının uygulanması ve kurumsal iş birliği ile standartlaşma süreçlerinin güçlendirilmesi gerektiğini önermektedir. Bu yönüyle araştırma, hem mevcut durumu ortaya koymak hem de arşivcilik alanında materyal türü odaklı standartlaşma çalışmalarına katkı sağlamak açısından özgün bir değer taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler: Arşivsel tanımlama- kartografik materyal- fotografik materyal- üst veri- kartografik ve fotografik materyalin kataloglanması

Referanslar

  1. Anameriç, H., (2008). History of maps and important map collections in Turkey. 30th MELCOM (Middle East Libraries Committee) International Conference, Oxford, England. https://avesis.ankara.edu.tr/yayin/e9f74480-1f98-4ef3-a774-82e694c2b1d2/history-of-maps-and-important-map-collections-in-turkey
  2. Andrew, P. G. ve Larsgaard, M. L. (1999). Maps and related cartographic materials: cataloging, classification, and bibliographic control. Haworth Press.
  3. Benoff, E. (2024). Metadata standards crosswalk. Getty. https://www.getty.edu/publications/categories-description-works-art/metadata-standards-crosswalk/
  4. Brosius, M. (2003). Ancient archives and concepts of record-keeping: An introduction. Maria Brosius (Ed.), Ancient archives and archival traditions: Concepts of record-keeping in the ancient world içinde (s. 1-16). Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oso/9780199252459.003.0001
  5. Bossomaier, T. ve Hope, B. (2016). Online GIS and spatial metadata (2. bs.). CRC Press.
  6. Brown, A. (2013). Practical digital preservation: A how-to guide for organizations of any size. Facet Publishing.
  7. Bundesarchiv (t.y.). Das Digitale Bildarchiv des Bundesarchivs. https://www.bild.bundesarchiv.de/dba/de/ adresinden erişildi.
  8. Categories for the Description of Works of Art. (2024). Categories for the Description of Works of Art (CDWA). J. Paul Getty Trust & College Art Association, Inc. https://www.getty.edu/publications/categories-description-works-art/contents/
  9. Corsaro, J. (1990). Control of cartographic materials in archives. Cataloging & Classification Quarterly, 11(3–4), 213–228. https://doi.org/10.1300/J104v11n03_10
  10. Creswell, J. W. (2021). Nitel araştırma yöntemleri: Beş yaklaşıma göre nitel araştırma ve araştırma deseni (M. Bütün ve S. B. Demir, çev.). Siyasal Kitabevi.
  11. Çalık, M. ve Sözbilir, M. (2014). İçerik analizinin parametreleri. Eğitim ve Bilim, 39(174), 33-38. https://doi.org/10.15390/EB.2014.3412
  12. Dancy, R. (2012). RAD past, present, and future. Archivaria, 74, 7-41. https://archivaria.ca/index.php/archivaria/article/view/13406
  13. Değer, M. K. (2021). Kartografik ve fotografik materyallerin arşivsel değeri. Hazine-i Evrak Arşiv ve Tarih Araştırmaları Dergisi, 3(3), 27-42. https://dergipark.org.tr/tr/pub/hed/issue/67643/979651
  14. Değer, M. K. (2024). Arşiv belgelerinin materyal türü bağlamında nitelenmesi: Kartografik ve fotografik materyaller [Yayımlanmamış doktora tezi]. Ankara Üniversitesi.
  15. Değer, M. K. (2025). Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşiv fonu fotoğraflarının görünmeyen yüzü: Fotoğrafçılar. Bilgi Yönetimi, 8(1), 99-120. https://doi.org/10.33721/by.1663172
  16. Devlet Arşivleri Başkanlığı. (2024). 2024-2028 dönemi stratejik planı. T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı, Strateji Geliştirme Daire Başkanlığı. https://devletarsivleri.gov.tr/Sayfalar/Haberler/Duyuru.aspx?ID=6288
  17. Ehrenberg, R. E. (1982). Archives & manuscripts: Maps and architectural drawings. Society of American Archivists.
  18. Encoded Archival Description. (2022). Encoded Archival Description tag library, version 2002. Library of Congress. https://www.loc.gov/ead/tglib/appendix_a.html
  19. Hennink, M., Hutter, I. ve Bailey, A. (2020). Qualitative research methods. SAGE Publications.
  20. Hider, P. (2012). Information resource description: Creating and managing metadata. Facet Publishing.
  21. Hutchinson, M. M. (1986). Cartographic records in archives: A shared resource [Yüksek lisans tezi, University of British Columbia]. UBC Library. https://dx.doi.org/10.14288/1.0096624
  22. International Council on Archives. (2023). Records in Contexts-Conceptual Model. Expert Group on Archival Description. https://www.ica.org/app/uploads/2023/12/RiC-CM-1.0.pdf
  23. Janes, A. (2012). Of maps and meta-records: Eighty-five years of map cataloguing at The National Archives of the United Kingdom. Archivaria, 74, 119-165. https://archivaria.ca/index.php/archivaria/article/view/13409
  24. Kunkut, M. (1968). Harita ve atlasların tasnif ve kataloglama kaideleri. Millî Kütüphane.
  25. Library of Congress. (t.y.-a). Recommended formats statement. Preservation. 15 Ekim 2025 tarihinde https://www.loc.gov/preservation/resources/rfs/stillimg.html adresinden erişildi.
  26. Library of Congress. (t.y.-b). Archival description. 18 Kasım 2025 tarihinde https://www.loc.gov/librarians/archival-description/ adresinden erişildi.
  27. Millar, L. A. (2017). Archives: Principles and practices. Facet Publishing.
  28. Philips, P. L. (1915). Notes on the cataloging, care, and classification of mapsand atlases, including a list of publications compiled in the Division of Maps. Government Printing Office.
  29. Posner, E. (1973). Archives in the ancient world. Visible Language, 7(2). https://journals.uc.edu/index.php/vl/article/view/5142
  30. Prussat, M. (2018). Reflexions on the photographic archive in the humanities. S. Helff ve S. Michels (Ed.), Global photographies: Memory, History, Archives içinde (ss. 133–154). Verlag. https://doi.org/10.1515/9783839430064-009
  31. Reuvers, M. ve Aalders, H. J. (2008). Metadata and spatial searching as key spatial information infrastructure component: Future standardization developments. Peter van Oosterom ve Sisi Zlatanova (Ed.), Creating spatial information infrastructures içinde (ss. 151-163). CRC Press.
  32. Riley, J. (2017). Understanding metadata: What is metadata, and what is it for?. NISO.
  33. Rukancı, F., Anameriç, H. ve Başar, A. (2021). Arşiv ve arşivcilik: Kuram, strateji ve uygulamalar. Devlet Arşivleri Başkanlığı.
  34. Rukancı, F., Anameriç, H. ve Başar, A. (2023). Arşiv terimleri. Devlet Arşivleri Başkanlığı.
  35. Sierman, B. (2008). Long-term preservation for institutional repositories. K. Weenink, L. J. M. Waaijers ve K. van Godtsenhoven (Eds.), A DRIVER’s Guide to European Repositories içinde (ss. 153–184). Amsterdam University Press.
  36. Simons, N. ve Richardson, J. (2013). New content in digital repositories. Chandos Publishing.
  37. Stibbe, H. L. P. (1999). Cataloguing cartographic materials in archives. Cataloging & Classification Quarterly, 27(3–4), 443–463. https://doi.org/10.1300/J104v27n03_13
  38. Sweetser, M. ve Orchard, A. A. (2019). Are we coming together? The archival descriptive landscape and the roles of archivist and cataloger. The American Archivist, 82(2), 331-380. https://doi.org/10.17723/aarc-82-02-18
  39. Şentürk, B. (2013). Photographs as archival material. Türk Kütüphaneciliği, 27(4), 619-632. https://dergipark.org.tr/en/pub/tk/issue/48828/622017
  40. Şeşen, Y. ve Çankaya, D. (2020). Türkiye’de bilgi kaynağı olarak kartografik materyal bulunduran devlet kurumlarının dermelerinin içerik analizi. A. H. Kuzucuoğlu ve Y. Şeşen (Ed.), Bilgi merkezleri: Sağlık ve afet bilgi yönetimi içinde (s. 68-84). Hiperlink Yayınları.
  41. The National Archives. (2023, 20 Temmuz). Cataloguing physical records: Guidance for government departments. https://cdn.nationalarchives.gov.uk/documents/information-management/cataloguing-physical-records-guidance-for-government-departments.pdf
  42. Tian, B. (2016). GIS technology applications in environmental and earth sciences. CRC Press.
  43. Topkaraoğlu, N. M. ve Çetintaş, H. B. (2021). Dijital fotoğrafların kataloglanması: Bir standart önerisi. Kütüphane, Arşiv ve Müze Araştırmaları Dergisi, 2(2), 111-129. https://doi.org/10.29228/lamre.51841
  44. Visual Resources Association. (2014). An introduction to VRA Core. Visual Resources Association. https://www.loc.gov/standards/vracore/VRA_Core4_Intro.pdf
  45. Wilder, K. (2009). Photography and science. Reaktion Books.
  46. Wallace, D. A. (1995). Managing the present: Metadata as archival description. Archivaria, 39, 11-21. https://archivaria.ca/index.php/archivaria/article/view/12064/13037
  47. Williams, C. (2006). Managing archives: foundations, principles and practice. Chandos Publishing.
  48. Yağar, F. ve Dökme, S. (2018). Niteliksel araştırmaların planlanması: Araştırma soruları, örneklem seçimi, geçerlik ve güvenirlik. Gazi Sağlık Bilimleri Dergisi, 3(3), 1-9. https://dergipark.org.tr/tr/pub/gsbdergi/issue/39953/474327
  49. Yin, R. K. (2009). Case study research: Design and methods (4. bs.). Sage Publications.

Lisans

Telif Hakkı (c) 2025 Yazar(lar). Açık erişimli bu makale, orijinal çalışmaya uygun şekilde atıfta bulunulması koşuluyla, herhangi bir ortamda veya formatta sınırsız kullanım, dağıtım ve çoğaltmaya izin veren Creative Commons Attribution License (CC BY) altında dağıtılmıştır.

Nasıl Atıf Yapılır

Değer, M. K., & Rukancı, F. (2025). Türkiye’de Kamu Kurumlarında Kartografik ve Fotografik Materyalin Tanımlanması. Bilgi Dünyası, 26(2), 519-551. https://doi.org/10.15612/BD.2025.877