Öz

Bu çalışmada Türkiye’de kütüphanecilik ve bilgi yönetimi alanlarında kullanıcılar konusunda yapılan tez ve makaleler incelenmiştir. Bu amaçla yüksek lisans ve doktora tezleri ile alanın önemli süreli yayınları olan Türk Kütüphaneciler Derneği Bülteni (1952-1986), Türk Kütüphaneciliği (1987-2006) ve Bilgi Dünyası (2000-2006) dergilerinde yayımlanan makaleler araştırılmıştır. İncelenen 239 tezin 42’sinde (%17,57) ve 1788 makalenin 44’ünde (%2,4) kullanıcılara doğrudan veya dolaylı olarak yer verildiği saptanmıştır. Tezlerin %88’i (42 tez) 1990 sonrasında yapılmıştır. İçerik analizi sonuçlarına göre tezlerin %69’unda kullanıcıların bir bilgi merkezi veya sistemiyle ilişkilendirildiği; %83’ünde betimleme yönteminin kullanıldığı; anketin en sık kullanılan veri toplama tekniği olduğu ve araştırmaların akademisyenler üzerinde yoğunlaştığı anlaşılmaktadır. Makalelerde ise 1971 yılına kadar kullanıcı faktörünün incelenmediği, 1980’li yıllarda bu konuya gösterilen ilginin nispeten arttığı, 1990 sonrasında ise ilgili makale sayısında büyük bir artış olduğu görülmektedir. Makalelerde en sık (%40) araştırılan kullanıcı grubunun öğrenciler olduğu; ağırlıkla bilgi okuryazarlığı ve okuma alışkanlığı konularına değinildiği; betimleme yöntemi ile anket ve görüşme tekniklerinin en sık tercih edilen yöntem ve veri toplama teknikleri olduğu anlaşılmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Kullanıcılar, Kullanıcı araştırmaları-Türkiye, Bilgi Dünyası, Türk Kütüphaneciliği, Türk Kütüphaneciler Derneği Bülteni

Referanslar

  1. Atılgan, D. ve Türkan, Ç. (1995). A.Ü. DTCF Kütüphanecilik Bölümünde yapılan doçentlik, doktora, master ve Emily Dean ödülü alan lisans tezleri bibliyografyası, Türk Kütüphaneciliği, 9, 439-447.
  2. Bates, M.J. (2000). Bates’ bibliography of works on information seeking, indexing, and information retrieval system design. 5 Aralık 2006 tarihinde http://www.gseis.ucla.edu/faculty/bates/bib-intro.html adresinden erişildi.
  3. Bouazza, A. (1989). Information user studies. Encyclopedia of library and information science içinde (cilt 44, ek 9, s. 144-164). New York: Dekker.
  4. Case, D.O. (2002). Looking for information: a survey of research on information seeking, needs, and behavior. London: Academic Press.
  5. Çakın, İ. (1997). 25. Yılında Hacettepe Üniversitesi Kütüphanecilik Bölümü. B. Yılmaz (Yay. haz.), Kütüphanecilik Bölümü 25. Yıl’a Armağan içinde (s.7-31). Ankara: Hacettepe Üniversitesi.
  6. Çapar, B. (1990). Kullanıcı incelemeleri. D. Atılgan ve F. Özdemirci (Yay. haz..), Türk Kütüphaneciler Derneği 40. Yıl Kütüphanecilik Kurultayı (30 Kasım–1 Aralık 1989, Ankara) içinde (s. 161-164). Ankara: TKD.
  7. Jarvelin, K. ve Vakkari, P. (1990). Content analysis of research articles in library and information science. Library & Information Science Research, 12, 395-421.
  8. Julien, H. (2000). A longitudinal analysis of the information needs and uses literature. Library & Information Science Research, 22, 291-309.
  9. Keseroğlu, H. (1987), İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Kütüphanecilik Bölümü öğretim elemanlarının yayınları ile doktora, doçentlik, profesörlük çalışmaları, bitirme tezleri 1967-1984. Kütüphanecilik Dergisi: Belge Bilgi Kütüphane Araştırmaları, 1, 187-218.
  10. Menzel, H. (1966). Information needs and uses in science and technology. C.A. Cuadra ve A.W. Luke (Ed.), Annual Review of Information Science and Technology içinde (cilt 1, s. 41-69). Chicago: Encyclopedia Britannica.
  11. Ötüken, A. (1961). Türk kütüphaneciler Derneği Bülteni on yıllık tahlili indeksi. Türk Kütüphaneciler Derneği Bülteni, 2, 163-165.
  12. Paisley, W.J. (1968). Information needs and uses. C.A. Cuadra (Ed.), Annual Review of Information Science and Technology içinde (cilt 3, s. 1-30). Chicago: Encyclopedia Britannica.
  13. Prytherch, R. (Derl.). (1995). Harrod’s librarians’ glossary (8th ed.). Aldershot: Gower.
  14. Tonta, Y. (2002). Türk Kütüphaneciliği dergisi, 1987-2001. Türk Kütüphaneciliği, 16, 282-320.
  15. Uçak Özenç, N. (2001). Kullanıcı araştırmalarının sorunları. T. Fenerci ve O. Gürdal (Yay. haz), 21. Yüzyıla Girerken Enformasyon Olgusu, Ulusal Sempozyum Bildirileri 19-20 Nisan 2001, Hatay içinde (s. 207-214). Ankara: TKD.
  16. Uçak Özenç, N. (2004). User studies in Turkey: an evaluation of dissertations. Information Development, 20, 122-129.
  17. Uraz, N. (1995). İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Kütüphanecilik Bölümünde yapılan tez çalışmaları: 1985-1994. Türk Kütüphaneciliği, 9, 170-172.
  18. Wilson, T.D. (1981). On user studies and information needs. Journal of Documentation, 37, 3-15.
  19. Wilson, T.D. (2000). Recent trends in user studies: action research and qualitative methods. Information Research, 5(3), 1-38. 24 Aralık 2006 tarihinde http://informationr.net/ir/5-3/paper76.html adresinden erişildi.
  20. Yontar, A. (1995). Main research problems being investigated in Turkey as revealed in graduate theses. Booklet 7, Division of Education and Research, 61st IFLA Council and General Conference, Istanbul, Turkey, August 20-26, 1995 içinde (s. 38-47). İstanbul: IFLA.
  21. Yontar, A. ve Yalvaç, M. (2000). Problems of library and information science research in Turkey: a content analysis of journal articles 1952-1994. IFLA Journal, 26, 39-46.

Lisans

Telif Hakkı (c) 2008 Yazar(lar). Açık erişimli bu makale, orijinal çalışmaya uygun şekilde atıfta bulunulması koşuluyla, herhangi bir ortamda veya formatta sınırsız kullanım, dağıtım ve çoğaltmaya izin veren Creative Commons Attribution License (CC BY) altında dağıtılmıştır.

Nasıl Atıf Yapılır

Özenç Uçak, N. (2008). Kütüphanecilik ve Bilgi Yönetimi Literatüründe Kullanıcı. Bilgi Dünyası, 9(1), 20-40. https://doi.org/10.15612/BD.2008.326