Öz

Bilgi ve İletişim Teknolojilerinde (BİT) yaşanan yenilikler ve değişim, hemen her sektörü
etkilemekte, çalışma alanlarına ivme kazandırmakta, ürün ve hizmetlerin kalitesini artırmaktadır.
Özellikle sürekli gelişen yazılım ve web teknolojileri, yenilikçi fikirlerin ve icatların ortaya
çıkmasını sağlamakta ve yeni ufuklar açmaktadır. 20. yüzyıl ortalarından itibaren gelişen ve
bugünün dünyasında odak noktası konumunda bulunan teknolojilerden birisi olan yapay zekâ,
insanoğlunun tarihin başlangıcından beri hayalini kurduğu ve kendisi gibi düşünme ve akıl
yürütme işlevlerine sahip akıllı varlıklar düşünü gerçekleştirebilecek güçte bir yapıya sahiptir.
Halihazırda büyük dönüşümlere kapı açan bu teknoloji, bilgi merkezlerinden olan kütüphaneleri
de gerek hizmet anlayışı gerekse kurum yapısı bağlamında temelden değiştirecek potansiyeldedir.
Bu çalışmada, yapay zekâ alanı ve kütüphanelerde yapay zekâ uygulamaları literatüre dayalı
olarak incelenmiş; üniversite kütüphanecilerinin yapay zekâ teknolojisi ve uygulamalarına ilişkin
algıları, farkındalıkları ve beklentileri belirlenmeye çalışılmıştır. Bu amaçla, Ankara’daki üniversite
kütüphanelerinde görev yapan kütüphanecilerin tamamına (160 kişi) 18 soruluk bir anket
uygulanmış, çalışmaya katılmaya gönüllü 110 kütüphaneciden araştırma verileri elde edilmiştir.
Bu veriler SPSS programı aracılığıyla analiz edilmiştir. İstatistiksel analiz yöntemlerinden
betimsel analiz yönteminin kullanıldığı araştırmada, kütüphanecilerin yapay zekâ teknolojileri
ve uygulamaları ile ilgili bilgi ve beceri düzeylerinin düşük olduğu; bunları geliştirmeye yönelik
eğitim ihtiyaçlarının bulunduğu saptanmıştır. Bu çalışmanın kütüphanelerde kullanılabilecek yeni
teknolojiler hakkında bilgi vererek fırsatlar sunacağı; yapay zekâyla ilgili farkındalık oluşturacağı;
kütüphanelerde yapılacak eğitim planlanırken kütüphanecilere ve kütüphane yöneticilerine fikir
vereceği ve katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler: Yapay zekâ, büyük veri, uzman sistemler, doğal dil işleme, robotik, örüntü tanıma, akıllı ajanlar

Referanslar

  1. Abbattista, F., Bordoni, L. ve Semeraro, G. (2003). Artificial intelligence for cultural heritage and digital libraries. Applied Artificial Intelligence, 17(8-9), 681-686.
  2. Ard, C. (2017). Advanced analytics meets information services. Online Searcher, 41(6), 21-24.
  3. Asemi, A. ve Asemi, A. (2018). Artificial intelligence application in library systems in Iran: A taxonomy study. Library Philosophy and Practice, 1-11.
  4. Bennett, A. ve Pou, M. (2014). New developments in expert systems research. New York: Nova Science Publishers Inc.
  5. Cheng, H. D. ve Xia, D. (1996). A novel parallel approach to character recognition and its VLSI implementation. Pattern Recognition, 29(1), 97-119. https://doi.org/10.1016/00313203(95)00063-1
  6. Coleman, C. (2017). Artificial intelligence and the library of the future. https://library.stanford.edu/blogs/digital-library-blog/2017/11/artificial-intelligence-and-library-future-revisited#_ftn1
  7. Cox, A., Pinfield, S. ve Rutter, S. (2018). The intelligent library: Thought leaders’ views on the likely impact of artificial intelligence on academic libraries. Library Hi Tech, 37(3). https://doi.org/10.1108/LHT-08-2018-0105
  8. Davies, R., Smith, A. ve Morris, A. (1992). Expert systems in reference work. A. Morris (Ed.), The application of expert systems in libraries and information centres içinde (ss. 91-132). De Gruyter Saur.
  9. Devaul, H., Diekema, A. ve Ostwald, J. (2011). Computer-assisted assignment of educational standards using natural language processing. Journal of the American Society for Information Science and Technology, 61(12), 395-405. https://doi.org/10.1002/asi.21437
  10. Dutt, V., Chaudhry, V. ve Khan, I. (2012). Pattern recognition: An overview. American Journal of Intelligent Systems, 2(1), 23-27.
  11. Frederick, D. (2016). Libraries, data and the fourth industrial revolution (Data Deluge Column). Library Hi Tech News, 33(5), 9-12. https://doi.org/10.1108/LHTN-05-2016-0025
  12. Gade, A. ve Angal, Y. (2017). Development of library management robotic system. 2017 International Conference on Data Management, Analytics and Innovation (ICDMAI) içinde (ss. 254-258). Pune, India: IEEE.
  13. Gilbert, D. (1997). Intelligent agents: The right information at the right time. IBM Intelligent Agent White Paper.
  14. Gunal, S. (2008). Automated categorization scheme for digital libraries in distance learning: A pattern recognition approach. Turkish Online Journal of Distance Education, 9(4), 30-38.
  15. Gupta, S. ve Singhal, R. (2013). Fundamentals and characteristics of an expert system. International Journal on Recent and Innovation Trends in Computing and Communication, 1(3), 110-113.
  16. Herron, J. (2017). Intelligent agents for the library. Journal of Electronic Resources in Medical Libraries, 14(3-4), 139-144. https://doi.org/10.1080/15424065.2017.1367633
  17. Huang, M. H. ve Rust, R. (2018). Artificial intelligence in service. Journal of Service Research, 21(2), 155-172.
  18. Johnson, B. (2018). Libraries in the age of artificial intelligence. Computers in Libraries, 38(1), 14.
  19. Kakırman, A. (2001). Teknolojik gelişmelerin kütüphanelere etkisi. Türk Kütüphaneciliği Dergisi, 15(2), 172-177.
  20. Karasar, N. (2012). Bilimsel araştırma yöntemi. Bilim Kitap Kırtasiye Yayınevi.
  21. Kumbhar, R. ve Alonso, A. (2012). Library classification trends in the 21st Century. Chandos Publishing.
  22. Kurbanoğlu, S. (1992). Uzman sistemler. Türk Kütüphaneciliği Dergisi, 6(4), 189-193.
  23. Leech, N. L. ve Onwuegbuzie, A. J. (2009). A typology of mixed methods research designs. Quality & Quantity, 43, 265-275.
  24. Liddy, E. (1998). Enhanced text retrieval using natural language processing. Bulletin of the American Society for Information Science and Technology, 24(4), 14-16.
  25. Magedanz, T., Rothemel, K. ve Krause, S. (1996). Intelligent agents: An emerging technology for next generation telecommunications? Proceedings of IEEE INFOCOM ‘96. Conference on Computer Communications içinde (ss. 464-472). IEEE.
  26. Mao, J., Jain, A. ve Duin, R. (2000). Statistical pattern recognition: A review. IEEE Transactions on Pattern Analysis and Machine Intelligence, 22(1), 4-37.
  27. Marie-Sainte, S., Alalyani, N., Alotaibi, S., Ghouzali, S. ve Abunadi, I. (2018). Arabic natural language processing and machine learning-based systems. IEEE Access, 7, 7011-7020. https://doi.org/10.1109/ACCESS.2018.2890076
  28. McNeal, M. ve Newyear, D. (2013). Introducing chatbots in libraries. Library Technology Reports., 49(8), 5-10.
  29. Mogali , S. (2014). Artificial intelligence and its applications in libraries. Bilingual International Conference on Information Technology: Yesterday, Today and Tomorrow. Defence Scientific Information and Documentation Centre, Ministry of Defence Delhi.
  30. Özel, N. (2016). Bilgi ve iletişim teknolojilerinin etkisiyle değişen bilgi kaynakları, hizmetleri ve öğrenme ortamları. Milli Eğitim Dergisi, 45(209), 270-294.
  31. Russell, S. ve Norvig, P. (2010). Artificial intelligence A modern approach. New Jersey: Pearson Education Limited.
  32. Scardilli, B. (2015). Alexa and Siri at the library: How librarians are tapping into the internet of things. http://newsbreaks.infotoday.com/NewsBreaks/Alexa-and-Siri-at-the-Library-HowLibrarians-Are-Tapping-Into-the-Internet-of-Things-106059.asp
  33. Sowell, S. (1989). Expanding horizons in collection development with expert systems: Development and testing of a demonstration prototype. Special Libraries, 80(1), 45-50. https://www.learntechlib.org/p/140475/
  34. Theodoridis, S. ve Koutroumbas, K. (2009). Pattern recognition (4. bs.). Elsevier Inc.
  35. Türk Sanayicileri ve İş İnsanları Derneği. (2016). Türkiye’nin küresel rekabetçiliği için bir gereklilik olarak Sanayi 4.0: Gelişmekte olan ekonomi perspektifi. TÜSİAD.
  36. Üstün, A. (1994). Teknolojik gelişmelerin kütüphane ve bilgi merkezlerine etkisi. Türk Kütüphaneciliği Dergisi, 8(3), 217-229.
  37. Yeşilorman, M. ve Koç, F. (2014). Bilgi toplumunun ekonomik temelleri üzerine eleştirel bir bakış. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 24(1), 117-133.
  38. Zhu, Q., Wu, Y., Li, Y., Han, J. ve Zhou, X. (2018). Text mining based theme logic structure identification: Application in library journals. Library Hi Tech, 36(3), 411-425. https://doi.org/10.1108/LHT-10-2017-0211

Lisans

Telif Hakkı (c) 2021 Yazar(lar). Açık erişimli bu makale, orijinal çalışmaya uygun şekilde atıfta bulunulması koşuluyla, herhangi bir ortamda veya formatta sınırsız kullanım, dağıtım ve çoğaltmaya izin veren Creative Commons Attribution License (CC BY) altında dağıtılmıştır.

Nasıl Atıf Yapılır

Öztürk, F., & Özel, N. (2021). Yapay Zekâ ve Kütüphaneler. Bilgi Dünyası, 22(2), 351-386. https://doi.org/10.15612/BD.2021.648