Öz

Günlük yaşamda önemli bir yer tutan haber; gündemle, çevrede gerçekleşen olaylarla, farklı gelişmelerle ilgili bilgilenmeye yardımcı ve hatta alınan kararlara etki edebilme potansiyeli olan bir bilgi türü şeklinde tanımlanabilir. Dijital ortamların kullanımının ve kullanıcı etkileşiminin artmasıyla, alışılagelmiş gazetecilik bakış açısıyla yapılan haber tanımı sınırlı kalabilmektedir. Bu durum, değişen medya ortamına ve bunun etkilerine odaklanan haber okuryazarlığı eğitiminde haberin nasıl tanımlanması gerektiği sorusunu gündeme getirmektedir. Bu noktada, haber kullanıcılarının haberi nasıl algıladıkları ve nasıl tanımladıklarını anlamaya çalışmak önemlidir. Bu çalışmada, bir grup lisans öğrencisinin eleştirel düşünmeyi temel alan haber okuryazarlığı eğitimi almadan önce ve aldıktan sonraki haber algılarının değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Yarı deneysel araştırma tasarımı kullanılarak, eğitim öncesi ve sonrasında öğrencilere öz değerlendirme testleri ile ön ve son testler uygulanmıştır. Bu testlerle öğrencilerin, haber kavramını bilme bakımından kendilerini nasıl değerlendirdikleri, haberi farklı örnekler içerisinde ayırt edip edemedikleri ve nasıl tanımladıklarından yola çıkılarak haber algıları anlaşılmaya çalışılmıştır. Sonuçta, haber kavramını bilme yönünden öğrenciler kendilerini özellikle eğitim sonrasında daha yüksek puanlarla değerlendirmişlerdir. Farklı içeriklere yönelik örnekler arasında haberi ayırt etme bakımından da öğrencilerin genelde iyi bir performans sergiledikleri ancak eğitim sonrasında yarıdan fazlasının köşe yazısı türündeki örneği de haber olarak işaretledikleri belirlenmiştir. Ayrıca, öğrencilerin eğitim sonrasındaki tanımlarında, “doğru”, “güvenilir”, “kesin”, “5N1K kuralına uygun” gibi haber niteliklerine odaklanan ifadeler kullandıkları görülmüştür. Tüm bunlardan hareketle, haber kullanıcılarının bir içeriğe haber niteliği atfederken haber okuryazarlığının temelini oluşturan eleştirel düşünme becerilerini kullanmalarının önemli olduğu söylenebilir. Bu becerilerin bireylere kazandırılabilmesi, yaşam boyu öğrenme pratiklerine uyarlanmış, zamana yayılmış ve farklı seviyelere uygun bilgi, haber gibi okuryazarlık türleri ya da eleştirel düşünmeye yönelik olarak tasarlanacak eğitimlerle mümkün hale gelebilir.

Anahtar Kelimeler: Haber, haber algısı, haber tanımlama, haber okuryazarlığı, eleştirel düşünme

Referanslar

  1. Algül, A. ve Sütcü, C. S. (2015). Değişen haber algısı: Kullanıcılar sosyal medyada haberleri nasıl değerlendiriyorlar?. Global Media Journal TR Edition, 6(11), 18-34. https://globalmediajournaltr.yeditepe.edu.tr/sites/default/files/And%20ALGU%CC%88L%20%26%20Cem%20S.%20Su%CC%88tc%CC%A7u%CC%88.pdf
  2. Alver, F. (2022). 5N1K. Y. Saraç (Ed.), Sosyal bilimler ansiklopedisi içinde. TÜBİTAK.
  3. American Press Institute. (t.y.). What is the purpose of journalism?. https://www.americanpressinstitute.org/journalism-essentials/what-is-journalism/purpose-journalism/
  4. Armstrong, C. L., McAdams, M. J. ve Cain, J. (2015). What is news? Audiences may have their own idea. Atlantic Journal of Communication, 23(2), 81-98. https://doi.org/10.1080/15456870.2015.1013102
  5. Bogart, L. (1989). Press and public: Who reads what, when, where, and why in American newspapers. Lawrence Erlbaum Associates Inc.
  6. Bogdanić, A. (2022). Theorizing news: Toward a constitutive model of journalistic discourse. Journalism & Mass Communication Quarterly, 99(2), 487-514. https://doi.org/10.1177/1077699020966755
  7. Botton, A. D. (2015). Haberler: Bir kullanma kılavuzu (Z. Baransel, Çev.). Sel Yayıncılık. (Orijinal basım tarihi c2014).
  8. Buvár, Á. ve Orosz, G. (2020). “Branded, biased and it wants to sell a product”: Typical ad representations influence the effect of ad recognition: A mixed-method research, International Journal of Advertising, 39(1), 32-50. https://doi.org/10.1080/02650487.2019.1613848
  9. CCNY introduction to journalism. (2023, 25 Ocak). Opinion vs. news. https://ccnyintroductiontojournalism.com/2023/01/25/opinion-vs-news/
  10. Chandler, D. ve Munday, R. (2018). Medya ve iletişim sözlüğü (B. Taşdemir, Çev.). İletişim.
  11. Craft, S., Ashley, S, ve Maksl, A. (2016). Elements of news literacy: A focus group study of how teenagers define news and why they consume it. Electronic News, 10(3), 143-160. https://doi.org/10.1177/1931243116656716
  12. Digital Resource Center. (t.y.). Definitions of news. https://digitalresource.center/content/definitions-news
  13. Digital Resource Center. (2016). Module 14 What is news. CNL module lessons. https://digitalresource.center/content/cnl-module-lessons
  14. Eddy, K. (2022). The changing news habits and attitudes of younger audiences. N. Newman, R. Fletcher, C. T. Robertson, K. Eddy ve R. K. Nielsen (Ed.). Reuters Institute digital news report 2022 içinde (s. 42-45). https://reutersinstitute.politics.ox.ac.uk/sites/default/files/2022-06/Digital_News-Report_2022.pdf
  15. Edgerly, S. ve Vraga, E. K. (2020a). Deciding what’s news: News-ness as an audience concept for the hybrid media environment. Journalism & Mass Communication Quarterly, 97(2), 416-434. https://doi.org/10.1177/1077699020916808
  16. Edgerly, S. ve Vraga, E. K. (2020b). That’s not news: Audience perceptions of “news-ness” and why it matters. Mass Communication & Society, 23(5), 730-754. https://doi.org/10.1080/15205436.2020.1729383
  17. Evanson, C. ve Sponsel, J. (2019). From syndication to misinformation: How undergraduate students engage with and evaluate digital news. Communications in Information Literacy, 13(2), 228-250. https://doi.org/10.15760/comminfolit.2019.13.2.6
  18. Field, A. (2013). Discovering statistics using IBM SPSS statistics (4th edition). SAGE.
  19. Fry, K. G. (2008). News as subject: What is it? Where is it? Whose is it?. Journalism Studies, 9(4), 545-560. https://doi.org/10.1080/14616700802114258
  20. Gönenli, G. (2008). Gazetelerin genç okurlara yaklaşımı ve Türkiye’deki gençlerin haber alma alışkanlıklarına yönelik bir araştırma [Doktora Tezi]. Marmara Üniversitesi. https://openaccess.marmara.edu.tr/items/4b409261-9e01-42ad-a65f-6f6ca5ac59dd
  21. Haber. (t.y.). TDK Güncel Türkçe sözlük içinde. 5 Mart 2023 tarihinde https://sozluk.gov.tr/ adresinden erişildi.
  22. Hallin, D. C. ve Mellado, C. (2018). Serving consumers, citizens, or elites: Democratic roles of journalism in Chilean newspapers and television news. The International Journal of Press/Politics, 23(1), 24-43. https://doi.org/10.1177/1940161217736888
  23. Harcup, T. ve O’Neill, D. (2017). What is news?: News values revisited (again). Journalism Studies, 18(12), 1470-1488. https://doi.org/10.1080/1461670X.2016.1150193
  24. Hornik, R. (t. y.). Why news literacy matters: A new literacy for civil society in the 21st century. Digital Resource Center. https://digitalresource.center/why-news-literacy-matters
  25. Ireton, C. ve Posetti, J. (2018). Foreword. C. Ireton ve J. Posetti (Ed.) Journalism, Fake news & disinformation içinde (s. 7-13). UNESCO. https://en.unesco.org/sites/default/files/journalism_fake_news_disinformation_print_friendly_0_0.pdf
  26. İnce, G. B. (2017). Yeni medyanın haber tüketim pratiklerine etkisi: Ampirik bir değerlendirme. AJIT-e: Academic Journal of Information Technology, 8(30), 189-214. https://doi.org/10.5824/1309-1581.2017.5.009.x
  27. İrvan, S. (2022). Haber. Y. Saraç (Ed.), Sosyal bilimler ansiklopedisi içinde. TÜBİTAK. https://ansiklopedi.tubitak.gov.tr/ansiklopedi/haber
  28. McGregor, S. C. ve Molyneux, L. (2020). Twitter’s influence on news judgment: An experiment among journalists. Journalism, 21(5), 597-613. https://doi.org/10.1177/1464884918802975
  29. McGrew, S., Breakstone, J., Ortega, T., Smith, M. ve Wineburg, S. (2018). Can students evaluate online sources? Learning from assessments of civic online reasoning. Theory & Research in Social Education, 46(2), 165-193. https://doi.org/10.1080/00933104.2017.1416320
  30. Meijer, I. C. (2007). The paradox of popularity: How young people experience the news. Journalism Studies, 8(1), 96-116. https://doi.org/10.1080/14616700601056874
  31. Meijer, I. C. ve Kormelink, T. G. (2015). Checking, sharing, clicking and linking changing patterns of news use between 2004 and 2014. Digital Journalism, 3(5), 664-679. https://doi.org/10.1080/21670811.2014.937149
  32. Mellado, C., Hellmueller, L., Marquez-Ramirez, M., Humanes, M. L., Sparks, C., Stepinska, A., Pasti, S., Schielicke, A., Tandoc, E. ve Wang, H. (2017). The hybridization of journalistic cultures: A comparative study of journalistic role performance. Journal of Communication, 67(6), 944-967. https://doi.org/10.1111/jcom.12339
  33. Newman, N. (2019). Section 1: Executive summary and key findings. N. Newman, R. Fletcher, A. Kalogeropoulos ve R. K. Nielsen (Ed.). Reuters Institute digital news report 2019 içinde (s. 8-30). https://reutersinstitute.politics.ox.ac.uk/sites/default/files/2019-06/DNR_2019_FINAL_0.pdf
  34. Newman, N. (2022). Turkey. N. Newman, R. Fletcher, C. T. Robertson, K. Eddy ve R. K. Nielsen (Ed.). Reuters Institute digital news report 2022 içinde (s. 108-109). https://reutersinstitute.politics.ox.ac.uk/sites/default/files/2022-06/Digital_News-Report_2022.pdf
  35. News. (t.y.-a). Merriam-Webster dictionary içinde. 5 Mart 2023 tarihinde https://www.merriam-webster.com/dictionary/news adresinden erişildi.
  36. News. (t.y.-b). Merriam-Webster thesaurus içinde. 5 Mart 2023 tarihinde https://www.merriam-webster.com/thesaurus/news adresinden erişildi.
  37. News. (t.y.-c). Online etymology dictionary içinde. 5 Mart 2023 tarihinde https://www.etymonline.com/word/news adresinden erişildi.
  38. News. (t.y.-d). Oxford learner’s dictionaries içinde. 5 Mart 2023 tarihinde https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/news?q=news adresinden erişildi.
  39. News. (t.y.-e). The Britannica dictionary içinde. 5 Mart 2023 tarihinde https://www.britannica.com/dictionary/news adresinden erişildi.
  40. Park, R. E. (1940). News as a form of knowledge: A chapter in the sociology of knowledge. American Journal of Sociology, 45(5), 669-686. http://www.jstor.org/stable/2770043
  41. Powers, E. ve Koliska, M. (2016). Placing trust in others: How college students access and assess news and what it means for news literacy education. Journalism Education, 5(1), 105-122. https://journalism-education.org/2020/07/placing-trust-in-others-how-college-students-access-and-assess-news-and-what-it-means-for-news-literacy-education/
  42. Riedl, A. ve Eberl, J. M. (2022). Audience expectations of journalism: What’s politics got to do with it? Journalism, 23(8), 1682-1699. https://doi.org/10.1177/1464884920976422
  43. Robertson, C. T. (2023). Defining news from an audience perspective at a time of crisis in the United States. Journalism Practice, 17(2), 374-390. https://doi.org/10.1080/17512786.2021.1919178
  44. Robinson, S. ve DeShano, C. (2011). ‘Anyone can know’: Citizen journalism and the interpretive community of the mainstream press. Journalism, 12(8), 963-982. https://doi.org/10.1177/1464884911415973
  45. Rulyova, N. ve Westley, H. (2017). Changing news genres as a result of global technological developments: New news genres. Digital Journalism, 5(8), 986-1005. https://doi.org/10.1080/21670811.2017.1351882
  46. Schneiders, P. (2023). News from the user’s perspective: With naivety to validity. Digital Journalism. https://doi.org/10.1080/21670811.2023.2182804
  47. Schudson, M. (2003). The sociology of news (1. basım). W. W. Norton & Company.
  48. Silva, J. (2018, 20 Haziran). Distinguishing among news, opinion and propaganda. News Literacy Project. https://newslit.org/educators/civic-blog/distinguishing-among-news-opinion-and-propaganda/
  49. Singer, J. B. ve Ashman, I. (2009). User-generated content and journalistic values. S. Allan ve E. Thorsen (Ed.), citizen Journalism: Global Perspectives içinde (s. 233-242). Peter Lang. https://openaccess.city.ac.uk/id/eprint/4020/1/2009CitizenJournalismChapterSinger%20-%20user%20generated.pdf
  50. Swart, J., Peters, C. ve Broersma, M. (2017). Navigating cross-media news use: Media repertoires and the value of news in everyday life. Journalism Studies, 18(11), 1343-1362. https://doi.org/10.1080/1461670X.2015.1129285
  51. Swart, J., Kormelink, T. G., Meijer, I. C. ve Broersma, M. (2022). Advancing a radical audience turn in journalism. Fundamental dilemmas for journalism studies. Digital Journalism, 10(1), 8-22. https://doi.org/10.1080/21670811.2021.2024764
  52. Şencan, İ. (2020). Haber okuryazarlığı programı: İçerik tasarımı ve etkinliğinin değerlendirilmesi [Doktora Tezi]. Hacettepe Üniversitesi. https://bby.hacettepe.edu.tr/akademik/ipeksencan/isencan_PhD_web_2.pdf
  53. Şencan, İ. ve Soydal, İ. (2021). Students’ awareness about “news” concept [Öz]. S. Špiranec, S. Kurbanoğlu, D. Kos, J. Boustany (Ed.), The Seventh European Conference on Information Literacy, September 20th-23rd, 2021, Online: Abstracts içinde (s. 68). Information Literacy Association.
  54. Tamboer, S. L., Kleemans, M. ve Daalmans, S. (2022). ‘We are a neeeew generation’: Early adolescents’ views on news and news literacy. Journalism, 23(4), 806-822. https://doi.org/10.1177/1464884920924527
  55. Tandoc Jr., E. C., Lim, Z. W. ve Ling, R. (2018). Defining “fake news”. Dijital Journalism, 6(2), 137-153. https://doi.org/10.1080/21670811.2017.1360143
  56. Taşdelen, B. (2020). Enformasyondan bilgi’ye: Üniversite öğrencileri haberleri sosyal medyadan mı öğrenir?. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18(3), 241-252. https://doi.org/10.18026/cbayarsos.676339
  57. T.C. Milli Eğitim Bakanlığı. (2013). Gazetecilik: Haberin nitelikleri. T.C. Milli Eğitim Bakanlığı. http://megep.meb.gov.tr/mte_program_modul/moduller_pdf/Haberin%20Nitelikleri.pdf
  58. Tokgöz, O. (2017). Temel gazetecilik. İmge Kitabevi.
  59. Tully, M., Maksl, A., Ashley, S., Vraga, E. K. ve Craft, S. (2022). Defining and conceptualizing news literacy. Journalism, 23(8), 1589-1606. https://doi.org/10.1177/14648849211005888
  60. Ünal, Y., Şencan, İ. ve Kurbanoğlu, S. (2022). Gerçek ötesi dönemde Türkiye’deki lisans öğrencilerinin haber tüketim ve paylaşım davranışları. Türk Kütüphaneciliği, 36(3), 334-359. https://doi.org/10.24146/tk.1081859

Lisans

Telif Hakkı (c) 2023 Yazar(lar). Açık erişimli bu makale, orijinal çalışmaya uygun şekilde atıfta bulunulması koşuluyla, herhangi bir ortamda veya formatta sınırsız kullanım, dağıtım ve çoğaltmaya izin veren Creative Commons Attribution License (CC BY) altında dağıtılmıştır.

Nasıl Atıf Yapılır

Şencan, İpek, & Soydal, İrem. (2023). Haber Okuryazarlığı Eğitimi Alan Öğrencilerin Haber Algısı. Bilgi Dünyası, 24(2), 109-139. https://doi.org/10.15612/BD.2023.717