Öz

Bu çalışma, Türkiye’deki devlet ve vakıf üniversitelerinin kütüphane web sitelerinin güncel ölçütler üzerinden nicel içerik analizini gerçekleştirmeyi, Türkiye’nin uluslararası düzeyde konumunu değerlendirmeyi ve geliştirme önerileri sunmayı amaçlamaktadır. Çalışma kapsamında 128’i devlet ve 78’i vakıf olmak üzere toplam 206 üniversite kütüphanesinin web sitesi incelenmiştir. Çalışmada, literatürden derlenen dokuz başlık altında 88 ölçüt içeren kontrol listesi kullanılarak nicel içerik analizi gerçekleştirilmiştir. Araştırma verisi, ilişki analizi (Ki-kare ve korelasyon) ve ortalama veya ortanca karşılaştırma testleri (bağımsız örneklem t testi ve Mann-Whitney U testi) ile nicel olarak analiz edilmiştir. Bulgular, devlet üniversitelerinin ölçüt ortalamasının (41) vakıf üniversitelerine (35) göre anlamlı derecede yüksek olduğunu, üniversite kuruluş yılı ile içerik çeşitliliği arasında zayıf düzeyde negatif bir korelasyon bulunduğunu (r = -0,202) ve 29 ölçütün üniversite türü ile ilişkili olduğunu göstermektedir. Uluslararası çalışmalarla yapılan karşılaştırmalar, Türkiye’deki üniversitelerin kütüphane web sitelerinin Web 2.0 araçları, mobil uygulama, kullanıcı rehberi, site içi arama, site haritası, bilgi okuryazarlığı programları ve geri bildirim başta olmak üzere 29 ölçüte %50’nin altında yer verdiğini ve bu ölçütlerde hem gelişmiş hem de bazı gelişmekte olan ülkelerin gerisinde kaldığını göstermiştir. Araştırma sonuçları, üniversite kütüphanelerinin dijital hizmet politikası geliştirmesinde ve kütüphane yöneticileri ile web sorumlularına teknolojik uyum süreçlerinde yol gösterici olabilir.

Anahtar Kelimeler: Üniversite kütüphaneleri, kütüphane hizmetleri, kütüphane web siteleri, web sitesi içeriği, web içerik analizi

Referanslar

  1. Aharony, N. (2012). An analysis of American academic libraries’ websites: 2000‐2010. The Electronic Library, 30(6), 764-776. https://doi.org/10.1108/02640471211282091
  2. Akgül, Y. (2021). Accessibility, usability, quality performance, and readability evaluation of university websites of Turkey: A comparative study of state and private universities. Universal Access in the Information Society, 20(1), 157-170. https://doi.org/10.1007/s10209-020-00715-w
  3. Al, U. ve Bahşişoğlu, H. K. (2000). Türkiye’deki üniversite kütüphanelerine ait web sitelerinin içerik açısından değerlendirilmesi. Bilgi Dünyası, 1(2), 307-329. https://bd.org.tr/index.php/bd/article/view/423/419
  4. Al-Qallaf, C. L. ve Ridha, A. (2019). A comprehensive analysis of academic library websites: Design, navigation, content, services, and Web 2.0 tools. International Information & Library Review, 51(2), 93-106. https://doi.org/10.1080/10572317.2018.1467166
  5. Bajpai, K. ve Verma, S. (2021). Content analysis of library websites of CSIR-Institutions of Uttar Pradeshand Delhi, India. Library Progress (International), 41(2), 337-346. https://doi.org/10.5958/2320-317X.2021.00037.4
  6. Brower, S. M. (2004). Academic health sciences library website navigation: An analysis of forty-one websites and their navigation tools. Journal of the Medical Library Association, 92(4), 412-420. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC521512/
  7. Chow, A. S., Bridges, M. ve Commander, P. (2014). The website design and usability of US academic and public libraries: Findings from a nationwide study. Reference & User Services Quarterly, 53(3), 253-265.
  8. Coe, K. ve Scacco, J. M. (2017). Content analysis, quantitative. J. Matthes, C.S. Davis ve R.F. Potter (Ed.), The International Encyclopedia of Communication Research Methods. John Wiley & Sons. https://doi.org/10.1002/9781118901731.iecrm0045
  9. Comeaux, D. J. (2017). Web design trends in academic libraries - A longitudinal study. Journal of Web Librarianship, 11(1), 1-15. https://doi.org/10.1080/19322909.2016.1230031
  10. Comeaux, D. ve Schmetzke, A. (2013). Accessibility of academic library web sites in North America: Current status and trends (2002‐2012). Library Hi Tech, 31(1), 8-33. https://doi.org/10.1108/07378831311303903
  11. Devi, K. K. ve Verma, M. K. (2019). Content evaluation and the design trends of national institutes of technology (NITS) library websites of India: An evaluative study. Journal of Indian Library Association, 53(2-3), 135-147. https://www.ilaindia.net/jila/index.php/jila/article/view/99
  12. Herring, S. C. (2010). Web content analysis: Expanding the paradigm. J. Hunsinger, L. Klastrup, ve M. Allen (Ed.), International handbook of Internet research içinde (s. 233-249). Springer. https://doi.org/10.1007/978-1-4020-9789-8_14
  13. International Organization for Standardization [ISO]. (2008). Ergonomics of human-system interaction - Part 151: Guidance on World Wide Web user interfaces (ISO 9241-151:2008). https://www.iso.org/standard/37031.html
  14. Khan, A., Idrees, H. ve Mudassir, K. (2015). Library web sites for people with disability: Accessibility evaluation of library websites in Pakistan. Library Hi Tech News, 32(6), 1-7. https://doi.org/10.1108/LHTN-01-2015-0010
  15. Kumar, N. ve Verma, S. (2018). Content analysis of library websites of NAAC accredited ‘A’ grade university in central zone of India: A study. Library Waves, 4(2), 68-77. http://librarywaves.com/index.php/lw/article/view/69
  16. Kurulgan, M. ve Bayram, F. (2006). Üniversite kütüphaneleri web sitelerinin biçim ve içerik analizi: Türkiye’deki uygulamaya ilişkin bir araştırma. Türk Kütüphaneciliği, 20(2), 141-172. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/815149
  17. McMillan, S. J. (2000). The microscope and the moving target: The challenge of applying content analysis to the World Wide Web. Journalism & Mass Communication Quarterly, 77(1), 80-98. https://doi.org/10.1177/107769900007700107
  18. Mumtaz, R., Shahzad, K. ve Ahmad, S. (2021). Evaluation of web-based contents of 177 university libraries in Pakistan. Library Philosophy and Practice (e-Journal), 6093. https://digitalcommons.unl.edu/libphilprac/6093
  19. Odabaş, H. ve Polat, C. (2011). Türkiye’de üniversite kütüphaneleri standartları. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, (45), 321-346. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ataunitaed/issue/2884/39840
  20. Öztürk, E., Şener, G. ve Süher, H. K. (2016). Sosyal medya çağında ürün yerleştirme: Instagram ve insta bloggerlar üzerine bir içerik analizi. Global Media Journal TR Edition, 6(12), 355-386. https://globalmediajournaltr.yeditepe.edu.tr/sites/default/files/sayilar/2016_bahar/15_eda_ozturk_gul_sener_h._kemal_suher.pdf
  21. Pallant, J. (2017). SPSS kullanma kılavuzu: SPSS ile adım adım veri analizi (S. Balcı ve B. Ahi, Çev.). Anı Yayıncılık.
  22. Pareek, S. ve Gupta, D. K. (2013). Academic library websites in Rajasthan: An analysis of content. Library Philosophy and Practice (e-journal). 913. https://digitalcommons.unl.edu/libphilprac/913
  23. Polat, C. ve Akkaya, M. A. (2024). Yükseköğretim kurumlarının akreditasyon sürecinde kütüphane ve bilgi hizmetlerinin rolüne yönelik kavramsal bir yaklaşım. Bilgi Dünyası, 25(2), 353-381. https://doi.org/10.15612/BD.2024.774
  24. Rafiq, S., Ashiq, M., Ur Rehman, S. ve Yousaf, F. (2021). A content analysis of the websites of the world’s top 50 universities in medicine. Science & Technology Libraries, 40(3), 260-281. https://doi.org/10.1080/0194262X.2021.1889446
  25. Şerefoğlu Henkoğlu, H. (2021). Türkiye’deki üniversite kütüphane web sitelerinin web içeriği erişilebilirlik kılavuzu kapsamında değerlendirilmesi. Bilgi Dünyası, 22(2), 251-288. https://doi.org/10.15612/BD.2021.619
  26. Şerefoğlu Henkoğlu, H. ve Demirkol, D. (2018). Web sitesi kullanılabilirliğinin ölçülmesi: Aydın Adnan Menderes Üniversitesi kütüphanesi web sitesi örneği. Bilgi Dünyası, 19(2), 113-143. https://doi.org/10.15612/BD.2018.665
  27. Tabachnick, B. G. ve Fidell, L. S. (2015). Çok değişkenli istatistiklerin kullanımı (B. Bıçak ve diğerleri, Çev.). Nobel.
  28. Tavluoğlu, C. (2013). Üniversite kütüphanelerinde Web 2.0 araçlarının kullanımı. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi. https://www.academia.edu/download/32044021/10006937.pdf
  29. Tiryaki Ersen, S. (2004). Üniversite kütüphaneleri web sitelerinin değerlendirilmesi: Hacettepe Üniversitesi kütüphaneleri örneği. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi
  30. Toprak, F. (2025). Türkiye’deki üniversite kütüphane web sitelerinin içerik analizi. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Çankırı Karatekin Üniversitesi.
  31. Ullah, M. (2021). Content analysis of medical college library websites in Pakistan indicates necessary improvements. Health Information & Libraries Journal, 38(3), 1-10. https://doi.org/10.1111/hir.12386
  32. Vaughan, J. (2001). Three iterations of an academic library web site. Information Technology and Libraries, 20(2), 81-92.
  33. World Wide Web Consortium. (2025). Understanding success criterion 2.4.5: Multiple ways (Level AA). https://www.w3.org/WAI/WCAG22/Understanding/multiple-ways.html
  34. Wells, D. (2021). Online public access catalogues and library discovery systems. B. Hjørland ve C. Gnoli (Ed.) içinde, ISKO Encyclopedia of Knowledge Organization. https://www.isko.org/cyclo/opac
  35. Wilson, D. E. (2015). Web content and design trends of Alabama academic libraries. The Electronic Library, 33(1), 88-102. https://doi.org/10.1108/EL-05-2013-0100
  36. Yükseköğretim Bilgi Yönetim Sistemi. (2023, 31 Ekim). Türlerine göre mevcut üniversite sayısı. https://istatistik.yok.gov.tr/

Lisans

Telif Hakkı (c) 2025 Yazar(lar). Açık erişimli bu makale, orijinal çalışmaya uygun şekilde atıfta bulunulması koşuluyla, herhangi bir ortamda veya formatta sınırsız kullanım, dağıtım ve çoğaltmaya izin veren Creative Commons Attribution License (CC BY) altında dağıtılmıştır.

Nasıl Atıf Yapılır

Toprak, F., & Çapkın, Çağdaş. (2025). Türkiye’deki Devlet ve Vakıf Üniversitelerinin Kütüphane Web Sitelerinin Nicel İçerik Analizi. Bilgi Dünyası, 26(1), 39-80. https://doi.org/10.15612/BD.2025.821