Öz

Arşivcilik alanında son yıllarda dijital teknolojilerin entegrasyonu, bilgiye erişim süreçlerinde önemli bir dönüşümü beraberinde getirmiştir. Araştırmacılar artık arşivlere fiziksel olarak gitmeden önce çevrim içi kaynaklardan yararlanarak hazırlık yapma imkânına sahiptir. Bu durum, arşiv web sitelerinin bilgiye erişim ve araştırma planlaması süreçlerinde önemli bir işlev üstlenmesini zorunlu kılmaktadır. Bu çalışma, araştırmacıların fiziksel arşiv ziyareti öncesinde çevrim içi hazırlık yapabilmelerini kolaylaştırmak amacıyla Türkiye Cumhuriyeti Devlet Arşivleri Başkanlığı web sitesinin işlevselliğini değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, arşiv web sitelerinin araştırma öncesi hazırlık süreçlerine katkısını ölçmek amacıyla geliştirilen ARPO (Archival Research Preparation Online) İndeksi Değerlendirme Aracı kullanılmıştır. Betimsel araştırma deseni ve nitel içerik analizine dayanan çalışmada, Milli Arşiv web sitesinin bilgi erişim araçları, materyal talep süreçleri, kullanıcı destek hizmetleri gibi çeşitli yönleri değerlendirilmiştir. Bulgulara göre, web sitesi bazı alanlarda kullanıcı dostu özellikler taşırken (örneğin bilgi toplama ve arama kutuları), özellikle çevrim içi iletişim, materyal talebi ve randevu alma gibi kritik hizmetlerde yetersiz kalmaktadır. Çalışma sonucunda, web sitesinin toplam ARPO puanı 90 üzerinden 52 olarak belirlenmiştir. Çalışmanın bulguları, Milli Arşiv web sitesinin çevrim içi hizmetlerinin kullanıcı deneyimini artırmaya yönelik çeşitli alanlarda iyileştirmeler yapılması gerektiğini ortaya koymaktadır. Bu araştırmanın, arşiv hizmetlerinin çevrim içi boyutuna ilişkin literatüre katkıda bulunacağı ve gelecekte yapılacak çalışmalara yönelik bir temel oluşturacağı umulmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Arşiv araştırması, arşiv materyaline erişim, Mili Arşiv (Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı), arşiv web sitesi, çevrimiçi hazırlık, kullanılabilirlik

Referanslar

  1. Altman, B. ve John Nemmers, J. R. (2001). The usability of on-line archival resources: The polaris project finding aid. The American Archivist, 64(1),127–131. https://www.jstor.org/stable/40294163
  2. An, X., Bai, W., Deng, H., Sun, S., Zhong, W. ve Dong, Y. (2017). A knowledge management framework for effective integration of national archives resources in china. Journal of Documentation, 73(1), 18-34. https://doi.org/10.1108/jd-04-2016-0040
  3. Anameriç, H. (2019). Arşivlerde belge özetleme, indeks ve katalog standardı oluşturma. Hazine-i Evrak Arşiv ve Tarih Araştırmaları Dergisi, 1(1), 15-27. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/910084
  4. Belge Yönetimi ve Arşiv Terimleri Sözlüğü. (2009). Karakaş, H., Rukancı, F. ve Anameriç, H.
  5. (Haz.). Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Yayınları.
  6. Bivens-Tatum, W. (2012). Libraries and the enlightenment. Library Juice Press.
  7. Cengiz Mater, E. (2023). Dijital çağda doğuştan dijital belgelerin belge ve arşiv yönetim süreçleri. Hiperyayın.
  8. Cunliffe, D., Kritou, E. ve Tudhope, D. (2001). Usability evaluation for museum web sites. Museum Management and Curatorship, 19(3), 229–252. https://doi.org/10.1080/09647770100201903
  9. Darnell, L. (2008). Finding aids. J. Bettington, K. Eberhard, R. Loo ve C. Smith (Ed.), Keeping archives içinde (ss. 379-401). Australian Society of Archivists.
  10. Dearstyne, B. W. (2001). Arşivsel girişim: Modern arşivcilik ilkeleri uygulamaları ve yönetim teknikleri (A. O. İcimsoy ve M. Akbulut, Çev.). İstanbul: American Library Association.
  11. Dorval, A. R. (2023). An introduction to Dr. Husam Khalaf’s “The cultural genocide of the Iraqi archives and Iraqi Jewish archive and international responsibility”. Information & Culture, 58(1), 84-108. https://muse.jhu.edu/article/887682
  12. Duff, W. (2002). Understanding the information-seeking behaviour of archival researchers in a digital age: Paths, processes and preferences. Proceedings of the DLM-Forum 2002:@ccess and preservation of electronic information : Best practices and solutions 6-8 Mayıs 2002 içinde (ss.331-335). Barcelona.
  13. Duff, W. ve Stoyanova, P. (1998). Transforming the crazy quilt: Archival displays from a user’s point of view. Archivaria. 45, 44-79. https://archivaria.ca/index.php/archivaria/article/view/12224
  14. Elsawy, E. (2022). The role of smart device applications in enriching the knowledge community and enhancing user services in the national archives. Arid International Journal of Informetrics, 88-114. https://doi.org/10.36772/arid.aijisc.2022.355
  15. Faba Pérez, C. ve María Sanz Caballero, I. (2014). Design and implementation of aweighted features model for the evaluation of archival websites. The Electronic Library, 32(2), 203–220. https://doi.org/10.1108/el-07-2012-0094
  16. Haritz, A. M. (2001). Access - The reformulation of an archival paradigm. Archival Science, 1, 57-82. https://doi.org/10.1007/BF02435639
  17. Hill, A. (2004). Serving the invisible researcher: Meeting the needs of online users. Journal of the Society of Archivists, 25(2), 139-148. https://doi.org/10.1080/0037981042000271466
  18. İnal, Y., Özen Çınar, N. ve Çağıltay, K. (2016). Kamu internet sitelerinde yer alan arama alanlarının kullanılabilirliği ve buna yönelik kullanıcı davranışlarının belirlenmesi. Bilişim Teknolojileri Dergisi, 9(1), 41-54. https://dergipark.org.tr/tr/pub/gazibtd/issue/26691/280782
  19. Jorente, M. (2012). Archives information publishing new design in post-custodial regime: the national archives experience digital vaults. Information Services & Use, 31(3-4), 147-155. https://doi.org/10.3233/isu-2012-0644
  20. Karasar, N. (2009). Bilimsel araştırma yöntemi (20. bs.). Nobel Yayın Dağıtım.
  21. Keskin, İ. ve Kaygısız, E.G. (2010). Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü internet sitesinin kamu kurumları internet sitesi standartlarına uygunluğu. 2. Değişen Dünyada Bilgi Yönetimi Sempozyumu, 22 - 24 Eylül 2010 içinde (ss. 235-244). Ankara: Türkiye.
  22. Ngoepe, M. ve Maseko, A. (2020). So far we have travelled – are we there yet? an exploration of national archival expedition in eswatini. Information Development, 37(4), 647-657. https://doi.org/10.1177/0266666920966030
  23. Ngoepe, M. ve Saurombe, A. (2016). Provisions for managing and preserving records created in networked environments in the archival legislative frameworks of selected member states of the southern african development community. Archives and Manuscripts, 44(1), 24-41. https://doi.org/10.1080/01576895.2015.1136225
  24. Pearce‐Moses, R. (2005). A Glossary of Archival and Records Terminology, Society of American Archivists, Chicago, IL. 2 Şubat 2025 tarihinde http://www2.archivists.org/glossary/terms/u/user adresinden erişildi.
  25. Pitol, S. P. (2019). Evaluating how well an archival website allows a researcher to prepare for an on-site visit. The American Archivist, 82(1), 137–154. https://doi.org/10.17723/0360-9081-82.1.137
  26. Prom, C. (2004). User interactions with electronic finding aids in a controlled setting. The American Archivist, 67(2), 234-263.
  27. Rukancı, F. (2019). Devlet Arşivlerinde tanıtım ve eğitim faaliyetleri. Hazine-i Evrak Arşiv ve Tarih Araştırmaları Dergisi, 1(1), 2-14.
  28. Rukancı, F., Anameriç, H. ve Başar A. (2021). Arşiv ve Arşivcilik: Kuram, Strateji ve Uygulamaları. Devlet Arşivleri Başkanlığı.
  29. Rydén, R. (2023). National archives, national memory? how national archives describe themselves and their mission. Archival Science, 23(3), 297-326. https://doi.org/10.1007/s10502-023-09409-7
  30. Somer, Ş. N. (2013). Arşivlerde kullanıcı beklentilerine yönelik çalışmaların önemi. Arşiv Dünyası, (14-15), 27-35.
  31. Şentürk, B. (2011). Kullanıcı odaklı arşiv hizmetlerinin temel unsurları – erişim. Bilgi Dünyası, 12(2), 322–323.
  32. Şentürk, B. (2021). Arşivcilik: Geçmişin izlerinden geleceğin pusulalarına. Hiperyayın.
  33. Taşkın, N. (2022). Arşivlerde tanıtım hizmetleri: İSAM kütüphanesi arşivi örneği. Arşiv Dünyası, 9(1), 10-26. https://doi.org/10.53474/ad.1105761
  34. Trace, C. B. ve Dillon, A. (2012). The evolution of the finding aid in the United States: From physical to digital document genre. Archival Science 12(4), 501–519. https://doi.org/10.1007/s10502-012-9190-5
  35. Walton, R. (2017). Looking for answers: A usability study of online finding aid navigation. The American Archivist, 80(1), 30-52.
  36. Yakel, E. ve Kim, J. (2003). Midwest State archives on the web: A content and impact analysis. Archival Issues, 28(1), 47–62. http://www.jstor.org/stable/41102073
  37. Yalçınkaya, B. (2015). Milli Arşivlerin elektronik belge yönetiminde rolü ve önemi. e-BEYAS 2014, Elektronik Belge Yönetimi ve Arşiv Uygulamaları Sempozyumu, 20-21 Mart 2014 içinde (ss. 151-157). Ankara: Türkiye.
  38. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. bs.). Seçkin Yayıncılık.

Lisans

Telif Hakkı (c) 2025 Yazar(lar). Açık erişimli bu makale, orijinal çalışmaya uygun şekilde atıfta bulunulması koşuluyla, herhangi bir ortamda veya formatta sınırsız kullanım, dağıtım ve çoğaltmaya izin veren Creative Commons Attribution License (CC BY) altında dağıtılmıştır.

Nasıl Atıf Yapılır

Cengiz Mater, E. (2025). Milli Arşiv Web Sitesinin Araştırmacıların Saha Ziyareti Öncesindeki Kullanımı Açısından Değerlendirilmesi. Bilgi Dünyası, 26(1), 148-182. https://doi.org/10.15612/BD.2025.824