Öz

Erken çocukluk dönemi, çocukların yaşama dair deneyimler kazandığı, hızlı ve kalıcı öğrenmelerin gerçekleştiği kritik bir dönemdir. Çocukların farkındalıkları ve öğrenmeleri kendi bedenlerinden başlayıp yakın çevrelerine ve dünyaya genellenmektedir. Çevreye ilişkin farkındalık ve bilinç düzeyleri ise yeşil yaklaşım, sürdürülebilirlik ve biyoçeşitlilik gibi bileşenler açısından hem kendi yaşamlarının niteliği hem de gelecek kuşakların yaşam koşulları üzerinde belirleyicidir. Kütüphaneler çocukların bu kavramlar hakkında bilgi, farkındalık ve deneyim kazanması konusunda önemli birer yaşam merkezidir. Bu çalışmada, çocukların çevresel sürdürülebilirlik ve yeşil olma gibi kavramlarla erken dönemden itibaren tanışması amacıyla kütüphaneler için geliştirilen uygulama örnekleri sunulmakta ve söz konusu uygulamaların çocukların bilgi ve farkındalık düzeyleri üzerindeki etkileri incelenmektedir. Çalışmada, deneysel yöntem kapsamında tek gruplu ön test–son test modeli tercih edilmiştir. Çalışma kapsamında araştırmacı tarafından erken çocukluk dönemine uygun beş adet özgün etkinlikten oluşan “Yeşil Dünya Kütüphanesi Hizmeti” geliştirilmiştir. Etkinlikler bir halk kütüphanesinin kullanıcısı olan 4-6 yaş arasındaki 28 çocuğa uygulanmıştır. Etkinliklerin öncesinde ve sonrasında çocukların çevresel sürdürülebilirlik ve yeşil olma kavramlarına ilişkin bilgi ve farkındalık düzeylerini test eden bir soru formu uygulanmıştır. Verilerin analizi için eşleştirilmiş örneklem t testi kullanılmış ve ön test ile son test puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık olduğu görülmüştür. Bu bulgu, uygulanan etkinliklerin çocukların bilgi ve farkındalık düzeylerinde artış eğilimi ile ilişkili olabileceğini düşündürmektedir. Çalışmanın, erken çocukluk döneminde çevresel sürdürülebilirlik ve yeşil uygulamalar konularında farkındalık kazandırmak için kütüphanelerde uygulanabilecek özgün etkinlikler geliştirilmesinin önemini vurgulaması bakımından alana özgün bir katkı sunduğu değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler: Erken çocukluk dönemi, yeşil kütüphaneler, yeşil uygulamalar, çevresel sürdürülebilirlik, kütüphane hizmetleri

Referanslar

  1. Afacan, Y. (2017). Sustainable library buildings: Green design needs and interior architecture students ideas for special collection rooms. The Journal of Academic Librarianship, 43, 375-383. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0099133317300551?casa_token=yi4l1jum8IgAAAAA:b-ReQY0oOn4pYFImTpgAJMVwwkZHgwYCoJxOF7E9bx1eRLiV2vOc-pmbKOiaRmWHa1dwnae0CPs
  2. Akbulut, M., Alaca, E., Büyükçolpan, T., Cevher, N., Kurbanoğlu, S., Soylu, D. ve Yıldırım, B. F. (2018). Üniversite kütüphanelerinde yeşil (çevreci) yaklaşımlar: Türkiye genelinde bir araştırma. Bilgi Dünyası, 19(2), 203-230. https://doi.org/10.15612/BD.2018.693
  3. Antonelli, M. (2008). The green library movement: An overview and beyond. Electronic Green Journal, 1(27). https://escholarship.org/uc/item/39d3v236
  4. Arıcı, G. ve Arısal, M. (2021). Sürdürülebilir mekân olarak kütüphaneler için kavramsal bir model önerisi. Journal of History School, 53, 2922-2956. http://dx.doi.org/10.29228/Joh.51993
  5. Bademci, V. (2011). Kuder-Richardson 20, Cronbach’ın Alfası, Hoyt’un varyans analizi, genellenirlik kuramı ve ölçüm güvenirliği üzerine bir çalışma. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 17, 173-193. https://izlik.org/JA69PA74FM
  6. Bankır, M. (2025). Bilgi ve belge yönetimi bölümü lisans ve yüksek lisans öğrencilerinin sürdürülebilirlik ve yeşil kütüphane kavramlarına ilişkin farkındalığı: Kastamonu Üniversitesi örneği [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Kastamonu Üniversitesi. https://acikerisim.kastamonu.edu.tr/items/c25297da-04d4-48ba-980f-7f2a524a934b
  7. Büyüköztürk, Ş. (2020). Sosyal Bilimler için veri analizi el kitabı. Pegem Yayıncılık.
  8. Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2010). Bilimsel araştırma yöntemleri (4. bs.). Pegem Akademi Yayıncılık.
  9. Chowdhury, G. (2013). Sustainability of digital information services. Journal of Documentation, 69(5), 602-622. https://doi.org/10.1108/JD-08-2012-0104
  10. Creswell, J. W. (2013). Araştırma deseni nitel nicel ve karma yöntem yaklaşımları. Eğiten Kitap.
  11. Çakan, M., Çelikten, S. ve Gündüz, T. (2020). Nicel veri analizi ve yorumlanması. B. Oral ve A. Çoban (Dizi Ed.), Kuramdan Uygulamaya Eğitimde Bilimsel Araştırma Yöntemleri içinde (ss. 161-203). Pegem Akademi.
  12. Daries, J., Engdahl, I., Otieno, L., Pramling-Samuelson, I., Siraj-Blatchford, J. ve Vallabh, P. (2009). Early childhood education for sustainability: Recommendations for development. International Journal of Early Childhood, 41(2), 113. https://link.springer.com/article/10.1007/BF03168882
  13. Demir, G. (2025). Sürdürülebilir kalkınma bağlamında kütüphanelerin rolü: Yeşil kütüphane örnekleri. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 46, 97-123. https://doi.org/10.5281/zenodo.15574959
  14. Demirtaş Doğan, H. (2019). Çevresel sürdürülebilirlik ve kütüphaneler: Yeşil kütüphaneler [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gebze Teknik Üniversitesi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=PBQ8EElZdKmfYK0z4Sjecg&no=nj8LNhT7aJFcX_D4H2tzrA
  15. Edwards, S. ve Cutter-Mackenzie, A. (2013). Pedagogical play types: What do they suggest for learning about sustainability in early childhood education?. International Journal of Early Childhood, 45(3), 327-346. https://link.springer.com/article/10.1007/s13158-013-0082-5
  16. Erdoğan, N. I. (2018). Tarih, Teori ve Araştırma Stratejileri. L. E. (Dizi Ed.). Bebekler ve çocuklar. Doğum öncesinden orta çocukluğa içinde (ss. 2-49). Nobel Yayıncılık.
  17. European Education Area Working Group on Early Childhood Education and Care [ECEC]. (2022). Monitoring and evaluating quality in ECEC: Purposes, values and principles. Publications Office of the European Union. https://www.fruehe-chancen.de/fileadmin/user_upload/PDF-Dateien/ECEC_Monitoring_and_evaluating_quality_in_ECEC.pdf
  18. Feddern, D. (2015). Community garden engages homeless patrons and non-profit neighbors. Connect (WLA Connect, July issue). Washington Library Association. https://wala.memberclicks.net/community-garden-engages-homeless-patrons-and-non-profit-neighbors
  19. Goethe-Institut. (2023). Librarians going green: Implementing sustainable strategies in libraries (Policy guide, PDF). Goethe-Institut. https://www.goethe.de/resources/files/pdf335/librarians-going-green.pdf,
  20. Gönen, M., Temiz, N. ve Akbaş, S. C. (2015). Erken çocukluk döneminde çocuk kütüphanelerinin rolü ve önemi: Bir kütüphane programı örneği. Milli Eğitim Dergisi, (208), 76-89. https://dergipark.org.tr/en/pub/milliegitim/issue/36142/406088
  21. Gupta, S. (2020). Green library: A strategic approach to environmental sustainability. International Journal of Information Studies & Libraries 5(2), 82-92 http://publishingindia.com/ijisl/107/green-library-a-strategic-approach-to-environmental-sustainability/912/6289/
  22. Güngör, H. (2019). Bir okul öncesi eğitim kurumunda ekolojik ayak izi uygulamaları ile sürdürülebilir yaşam fırsatlarının geliştirilmesi. [Yayımlanmamış doktora tezi]. Pamukkale Üniversitesi. https://gcris.pau.edu.tr/entities/publication/cc6bbdfa-d1bd-4724-b9ce-0d7f14815808
  23. Hauke, P. (2017). Green libraries towards green sustainable development: Best practice examples from IFLA Green Library Award 2016–2019. https://repository.ifla.org/items/7c9b889c-35be-45a1-893c-6b25abb75ee8
  24. Hauke, P. (2018). From information literacy to green literacy: Training librarians as trainers for sustainability literacy içinde IFLA WLIC 2018, Kuala Lumpur, Malaysia. https://repository.ifla.org/items/8906d435-6045-48ac-846a-74445623dc8e
  25. Henderson, K. ve Tilbury, D. (2004). Whole-school approaches to sustainability: An international review of sustainable school programs [Report]. Australian Research Institute in Education for Sustainability (ARIES) for the Department of the Environment and Heritage. Australian Government. https://www.researchgate.net/profile/Jo-Anne-Ferreira-2/publication/265209313_Whole-school_approaches_to_sustainability/links/540560690cf23d9765a6e380/Whole-school-approaches-to-sustainability.pdf
  26. International Federation of Library Associations and Institutions [IFLA]. (2016). IFLA Green Library Award 2016 winners announced. https://www.ifla.org/news/ifla-green-library-award-2016-winners-announced/
  27. International Federation of Library Associations and Institutions [IFLA] (2018). IFLA Green Library Award 2018 winners announced. https://www.ifla.org/news/ifla-green-library-award-2018-winners-announced/
  28. International Federation of Library Associations and Institutions [IFLA] (2024). 9th IFLA Green Library Award 2024 results. https://www.ifla.org/news/9th-ifla-green-library-award-2024-results/
  29. Jankowska, M. A. ve Marcum, J. W. (2010). Sustainability challenge for academic libraries. College & Research Libraries, 71(2), 160–170. https://crl.acrl.org/index.php/crl/article/view/16069
  30. Kahriman, D. ve Olgan, R. (2018). Teacher practices and preschool physical environment for education for sustainable development: Eco vs ordinary preschools. Mersin University Journal of the Faculty of Education, 14(2). https://dergipark.org.tr/tr/pub/mersinefd/issue/36769/391312
  31. Kahriman, D., Olgan, R. ve Guler, T. (2012). Preschool children’s ideas on sustainable development: How preschool children perceive three pillars of sustainability with the regard to 7r. Educational Sciences: Theory and Practice, 12(4), 2987-2995. https://eric.ed.gov/?id=EJ1002994
  32. Kahyaoğlu, M. (2016). Türkiye’de çevre eğitimi üzerine yapılan araştırmalar: Bir içerik analizi çalışması. Marmara Coğrafya Dergisi, 34, 50-60. https://dergipark.org.tr/tr/pub/marucog/issue/24661/260862
  33. Karasar, N. (2005). Bilimsel araştırma yöntemi (15. bs.). Nobel Yayın Dağıtım.
  34. Kavak, A. (2024). Kütüphanelerin yeşil vizyonu: Küresel hareket ve Türkiye’deki yansımaları. Bilgi ve Belge Araştırmaları, 22, 34-56. https://dergipark.org.tr/en/pub/bel/issue/90332/1541569
  35. Koç Üniversitesi. (2024). Sürdürülebilirlik Komitesi. https://library.ku.edu.tr/hakkinda/surdurulebilirlik-komitesi/
  36. Korkmaz, A. ve Güler-Yıldız, T. (2017). Assessing preschools using the eco-schools program in terms of educating for sustainable development in early childhood education. European Early Childhood Education Research Journal, 25(4), 595-611. https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1350293X.2017.1331074
  37. Kosciejew, M. (2020). Public libraries and the UN 2030 Agenda for Sustainable Development. IFLA Journal, 46(4), 328–346. https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0340035219898708
  38. Kroski, E. (2022). 25 Ready-to-use sustainable living programs for libraries. ALA Editions. https://alastore.ala.org/sites/default/files/book_samples/9780838936498_sample.pdf
  39. Kuder, G. F., Richardson, M. W. (1937). The theory of the estimation of test reliability. Psychometrika, 2(3), 151–160. https://doi.org/10.1007/BF02288391
  40. Kurbanoğlu, S. ve Boustany, J. (2014). From Green Libraries to Green Information Literacy. Kurbanoğlu, S. (Dizi Ed.) Information Literacy. Lifelong Learning and Digital Citizenship in the 21st Century içinde (ss. 47-58). https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-319-14136-7_6
  41. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü [KYGM] (2025). Yeşil kütüphaneler. https://kygm.ktb.gov.tr/TR-398129/yesil-kutuphaneler.html
  42. Lawshe, C. H. (1975). A quantitative approach to content validity. Personnel Psychology, 28(4), 563-575. https://psycnet.apa.org/record/1978-04563-001
  43. Li, M., Zhang, Y., Yuan, L. ve Birkeland, Å. (2019). A critical analysis of education for sustainability in early childhood curriculum documents in China and Norway. ECNU Review of Education, 2(4), 441-457. https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1239428.pdf
  44. Longwood Gardens. (t.y). Community Read: In collaboration with West Chester Public Library. https://www.longwoodgardens.org/education/community-read
  45. Macharia, M. ve Kimani, N. (2016). Early childhood education for sustainable development in Kenya. International Research on Education for Sustainable Development in Early Childhood (ss. 59-76). Springer. https://www.researchgate.net/publication/309172901_Early_Childhood_Education_for_Sustainable_Development_in_Kenya
  46. Mathiasson, M. H. ve Jochumsen, H. (2022). Libraries, sustainability and sustainable development: A review of the research literature. Journal of Documentation, 78(6), 1278-1304. https://www.emerald.com/jd/article-abstract/78/6/1278/432876/Libraries-sustainability-and-sustainable?redirectedFrom=fulltext
  47. NatureExplorium. (t.y.). Growing nature literacy in libraries resource book [PDF]. NatureExplorium. https://www.natureexplorium.org/pdfs/Growing%20Nature%20Literacy%20in%20Libraries%20Resource%20Book.pdf
  48. Neuman, W, L. (2020). Toplumsal araştırma yöntemleri nicel ve nitel yaklaşımlar. (S. Özge, Çev.). Siyasal Yayınevi.
  49. Online Dictionary of Library and Information Science [ODLIS] (2002). Online dictionary of library and information science: Green library. https://odlis.abc-clio.com/odlis_g.html
  50. Özdemir, E. ve Arslantekin, S. (2024). Sürdürülebilirlik ve kütüphanecilik bağlamında yeşil kütüphaneler. Bilgi Dünyası, 25(2), 459-497. https://bd.org.tr/index.php/bd/article/view/772
  51. Pamuk, D. ve Güler Yıldız, T. (2019). Education for Sustainability in Early Childhood. Science Education in Early Childhood içinde (s. 247-265). Anı Yayıncılık.
  52. Park, E., Shin, E. ve Park, S. (2016). Early childhood education for sustainable development in Korea. International research on education for sustainable development in early childhood içinde (ss.77-89). Springer. https://www.researchgate.net/publication/309172714_Early_Childhood_Education_for_Sustainable_Development_in_Korea
  53. Patton, M. Q. (1990). Qualitative evaluation and research methods (2. bs.). Sage Publications.
  54. Sageidet, B. M. (2016). Norwegian early childhood teachers’ stated use of subject-related activities with children, and their focus on science, technology, environmental issues and sustainability. Nordic Studies in Science Education, 12(2), 121-139. https://www.researchgate.net/publication/320337567_Norwegian_early_childhood_teachers’_stated_use_of_subject-related_activities_with_children_and_their_focus_on_science_technology_environmental_issues_and_sustainability
  55. Santa Clarita Public Library. (2020, 24 Nisan). Pet worms in the library. https://www.alsc.ala.org/blog/2020/04/pet-worms-library/
  56. Santrock, J. W. (2015). Yaşam Boyu Gelişim: Gelişim Psikolojisi. Ankara: Nobel Yayınları.
  57. Somerville Public Library. (t.y.). 2025 gardening workshops. Somerville Public Library. https://www.somervillepubliclibrary.org/adults/2025-gardening-workshops
  58. Somerville, M. ve Williams, C. (2015). Sustainability education in early childhood: An updated review of research in the field. Contemporary Issues in Early Childhood, 16(2), 102-117. https://www.researchgate.net/publication/279276024_Sustainability_education_in_early_childhood_An_updated_review_of_research_in_the_field
  59. Stoss, F. (2010). Libraries taking the ‘LEED’: Green libraries leading in energy and environmental design. Online (Weston, CT), 34(2), 20-27. https://www.researchgate.net/publication/289480578_Libraries_taking_the_Leed_Green_libraries_leading_in_energy_and_environmental_design
  60. Şeşen, Y. ve Kuzucuoglu, A. H. (2020). The importance of green libraries in terms of sustainability. Journal of Balkan Libraries Union, 7(1), 10-16. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1303130
  61. Tabachnick, B. G. ve Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6. bs.). Allyn and Bacon.
  62. Tanner, R., Ho, A. K., Antonelli, M. ve Smith Aldrich, R. (2021). Libraries and sustainability: Programs and practices for community impact. ALA Editions. https://alastore.ala.org/sites/default/files/2024-11/9780838937945_sample.pdf
  63. Taşçı, H. S. (2024). Turkey’s first sustainable library: Rami Library. ENSULIB Newsletter 4(1), 18-19. https://repository.ifla.org/items/ab843a92-1f89-4001-b3f0-60a30e0a722f
  64. Trawick-Smith, J. (2017). Erken çocukluk döneminde gelişim: Çok kültürlü bir bakış açısı (B. Akman, Çev.). Nobel Yayıncılık.
  65. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization [UNESCO]. (2015). Rethinking education: Towards a global common good? UNESCO Publishing. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000232555
  66. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization [UNESCO]. (2024). Draft guiding principles on the right to early childhood care and education. UNESCO. https://www.unesco.org/sites/default/files/medias/fichiers/2024/12/draft-guiding-principles-right-to-ecce.pdf
  67. United Nations. (1972). Report of the United Nations Conference on the Human Environment, Stockholm, 5–16 June 1972 (A/CONF.48/14 and Corr.1). https://digitallibrary.un.org/record/523249
  68. United Nations. (1989). Convention on the Rights of the Child https://www.ohchr.org/en/instruments-mechanisms/instruments/convention-rights-child
  69. United Nations. (1992). Agenda 21: Programme of action for sustainable development. United Nations. https://sdgs.un.org/publications/agenda21
  70. United Nations. (2023). The Sustainable Development Goals Report 2023. https://sdgs.un.org/documents/sustainable-development-goals-report-2023-53220
  71. Vermont Library Association. (t.y.). 100 ways to make your library a little greener. Vermont Library Association. https://vermontlibraries.org/100-ways-to-make-your-library-a-little-greener
  72. Washington State Library. (2016, 5 Nisan). First Tuesdays: Food for thought: Building a better community through food [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=uYvgVDK0ZfU
  73. WebJunction. (2024, 1 Mayıs). Growing library garden programs. https://www.webjunction.org/news/webjunction/growing-library-garden-programs.html
  74. Wood, F., Baxter, S. ve Bruce, F. (2009). The design of children’s outdoor activities: Sustainability and early learning experiences. Proceedings of the 8th European Academy of Design Conference içinde (ss. 492–496). https://discovery.dundee.ac.uk/en/publications/the-design-of-childrens-outdoor-activities-sustainability-and-ear/
  75. World Commission on Environment and Development. (1987). Our common future: Report of the World Commission on Environment and Development. Oxford University Press. https://cdn.iuc.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=rapor_638035862645304306.pdf
  76. Yavuzdemir, M. (2024). Turkey-Rural library network. ENSULIB Newsletter 4(1), 19-21. https://cdn.ifla.org/wp-content/uploads/ENSULIB-Newsletter_Volume4_June-2024.pdf
  77. Yıldırım, Z. ve Akkaya, M. A. (2020). Kütüphaneler ve sürdürülebilirlik ilişkisi: Genel bir değerlendirme. KAREFAD, ÇAKÜ Edebiyat Fakültesi Dergisi, 8(1), 18-46. https://dergipark.org.tr/en/pub/karefad/article/685740
  78. Yurdugül, H. (2005). Ölçek geliştirme çalışmalarında kapsam geçerliği için kapsam geçerlik indekslerinin kullanılması. XIV. Ulusal Eğitim Bilimleri Kongresi, 1, 771-774. https://yunus.hacettepe.edu.tr/~yurdugul/3/indir/PamukkaleBildiri.pdf

Lisans

Telif Hakkı (c) 2026 Yazar(lar). Açık erişimli bu makale, orijinal çalışmaya uygun şekilde atıfta bulunulması koşuluyla, herhangi bir ortamda veya formatta sınırsız kullanım, dağıtım ve çoğaltmaya izin veren Creative Commons Attribution License (CC BY) altında dağıtılmıştır.

Nasıl Atıf Yapılır

Temiz, N. (2026). Erken çocukluk döneminde çevresel sürdürülebilirliğe yönelik kütüphane uygulamaları: Bir yeşil kütüphane hizmeti. Bilgi Dünyası, 27, 1-22. https://doi.org/10.15612/BD.2026.883