Öz

Bilgilendirme tasarımı, bilginin hedef kitleye açık, düzenli ve anlamlı biçimde sunulmasını amaçlayan; görsel, sözel ve yapısal bileşenleri ele alan bir yaklaşımdır. Kurumsal bilgi yönetimi süreçlerinde, bilginin üretilmesi kadar karar alma ve öğrenme süreçlerini destekleyecek biçimde sunulması da önem taşımaktadır. Bu çalışma, kurumsal bilgi yönetimi süreçlerinde bilgilendirme tasarımı ilkelerine göre hazırlanan raporların, geleneksel sunum biçimlerine kıyasla ne ölçüde fark yarattığını deneysel olarak incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, bilgilendirme tasarımının raporların anlaşılabilirliği, bilişsel yük, görsel okuryazarlık ve öğrenme stilleri üzerindeki etkisini ortaya koymayı hedeflemektedir.

Araştırma, son-test kontrol gruplu tam deneysel desenle yürütülmüştür. Çalışma grubunu rastgele atama yoluyla oluşturulan 200 kamu personeli oluşturmuştur. Deney grubuna bilgilendirme tasarımı ilkelerine göre hazırlanmış bir rapor, kontrol grubuna ise aynı içeriğe sahip geleneksel yöntemle hazırlanmış metin ağırlıklı bir rapor sunulmuştur. Veri toplama araçları olarak rapora ilişkin sorular, Bilişsel Yük Ölçeği, Görsel Okuryazarlık Yeterlikleri Ölçeği ve Sözel/Görsel Baskın Öğrenme Stili Belirleme Ölçeği kullanılmış; elde edilen veriler IBM SPSS Statistics 25.0 programı ile analiz edilmiştir.

Bulgular, deney grubunun daha yüksek kavrama düzeyine ve daha düşük bilişsel yüke ulaştığını göstermiştir (p<0.001). Sonuçlar, bilgilendirme tasarımının, kurumsal raporlamada anlayışı artıran ve bilişsel çabayı azaltan stratejik bir araç olduğunu düşündürmektedir.

Anahtar Kelimeler: Bilgilendirme tasarımı, kurumsal bilgi yönetimi, bilişsel yük, görsel okuryazarlık, öğrenme stilleri

Referanslar

  1. Akgün, Ö., Küçük, Ş., Çukurbaşı, B., & Tonbuloğlu, İ. (2014). Sözel veya görsel baskın öğrenme stilini belirleme ölçeği Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik çalışması. Bartın University Journal of Faculty of Education, 3(1), 277-297. https://izlik.org/JA46BM36YC
  2. Aksu, H. (2015). Big data: Bilginin gücü. Pusula.
  3. Alavi, M., & Leidner, D. E. (2001). Review: Knowledge management and knowledge management systems: Conceptual foundations and research issues. MIS Quarterly, 25(1), 107-136. https://doi.org/10.2307/3250961
  4. Anameriç, H. (2004). Bilgi edinme hakkı kanunu ve kurumsal bilgi yönetimi ilişkisi. Bilgi Dünyası, 5(2), 168-186. https://doi.org/10.15612/BD.2004.486
  5. Burns, M. (2006). A thousand words: Promoting teachers’ visual literacy skills. Multimedia & Internet @ Schools, 13(1), 16-20.
  6. Canan, S., & Acungil, M. (2018). Dijital gelecekte insan kalmak. Tuti Kitap.
  7. Canva. (2023). The 2023 visual economy report: How communicating visually is fuelling new opportunities for businesses. https://www.canva.com/design/DAFfSbzYlmY/iWAW-iVnR1q925CeYOV8CQ/view
  8. Childers, T. L., Houston, M. J., & Heckler, S. E. (1985). Measurement of individual differences in visual versus verbal information processing. Journal of Consumer Research, 12(2), 125-134. https://doi.org/10.1086/208501
  9. Choo, C. W. (1996). The knowing organization: How organisations use information to construct meaning, create knowledge and make decisions. International Journal of Information Management, 16(5), 329-340. https://doi.org/10.1016/0268-4012(96)00020-5
  10. Davenport, T. H., & Prusak, L. (1998). Working knowledge: How organizations manage what they know. Harvard Business Press.
  11. Delin, J., Bateman, J. A., & Allen, P. (2002). A model of genre in document layout. Information Design Journal, 11(1), 54-66. https://doi.org/10.1075/idj.11.1.10del
  12. Durmaz, Ö., & Ergüven, A. (2009), Bilgilendirme tasarımı: Profesyonellerden görüşler. Grafik Tasarım Dergisi, 28, 78-86.
  13. Eagleman, D. (2016). Beyin: Senin hikâyen. (Z. Arık Tozar, Trans.) Domingo (Original work published 2015).
  14. Karasar, N. (2016). Bilimsel araştırma yöntemi: kavramlar, ilkeler, teknikler (14. bs.). Nobel Akademik Yayıncılık.
  15. Kılıç, E., & Karadeniz, Ş. (2004). Hiper ortamlarda öğrencilerin bilişsel yüklenme ve kaybolma düzeylerinin belirlenmesi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 40(40), 562-579. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/108388
  16. Kiper, A., Aslan, S., Kıyıcı, M., & Akgün, Ö. E. (2012). Visual literacy scale: The study of validity and reliability. The Online Journal of New Horizons in Education, 2(2), 73-83. https://tojned.net/journals/tojned/articles/v02i02/v02i02-05.pdf
  17. Mayer, R. E., & Moreno, R. (2003). Nine ways to reduce cognitive load in multimedia learning. Educational Psychologist, 38(1), 43-52. https://doi.org/10.1207/S15326985EP3801_6
  18. Messaris, P. (1991). A visual test for visual “literacy” [Paper presentation]. Annual Meeting of the Speech Communication Association, Atlanta, GA, United States. https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED347604.pdf
  19. Moreno, R. (2006). Learning in high-tech and multimedia environments. Current Directions in Psychological Science, 15(2), 63-67. https://doi.org/10.1111/j.0963-7214.2006.00408.x
  20. Nonaka, I., & Takeuchi, H. (1995). The knowledge-creating company: How Japanese companies create the dynamics of innovation. Oxford University Press.
  21. Odabaş, H., & Polat, C. (2008). E-devlet bilişim sistemlerinde kurumsal bilgi ve belge yönetimi. In Balkan ülkeleri kütüphaneler arası bilgi-belge yönetimi ve işbirliği sempozyumu bildirileri (pp. 236-246). Trakya Üniversitesi.
  22. Özdemirci, F. (2001). Belge üretimi ve kurumsal bilgi yönetimi. In T. Fenerci & O. Gürdal (Ed.) 21. yüzyıla girerken enformasyon olgusu sempozyumu, (pp. 179-186). Türk Kütüphaneciler Derneği.
  23. Paas, F. G., & van Merriënboer, J. J. (1993). The efficiency of instructional conditions: An approach to combine mental effort and performance measures. Human Factors, 35(4), 737-743. https://doi.org/10.1177/001872089303500412
  24. Pettersson, R. (2002). Information design: An introduction. John Benjamins Publishing.
  25. Pettersson, R. (2014). Information design theories. Journal of Visual Literacy, 33(1), 1-96. https://doi.org/10.1080/23796529.2014.11674713
  26. Sless, D. (1997). Theory for practice. Communication News, 10(4), 1-5. https://www.academia.edu/38517242/Theory_for_practice_principles_of_practical_information_design
  27. Sweller, J. (1988). Cognitive load during problem solving: Effects on learning. Cognitive Science, 12(2), 257-285. https://doi.org/10.1207/s15516709cog1202_4
  28. Sweller, J., Ayres, P., & Kalyuga, S. (2011). Cognitive load theory. Springer. https://doi.org/10.1007/978-1-4419-8126-4
  29. Tufte, E. R., & Graves-Morris, P. R. (1983). The visual display of quantitative information. Graphics press.
  30. Walter, E., & Gioglio, J. (2015). The power of visual storytelling: How to use visuals, videos and social media to market your brand. McGraw-Hill Education.
  31. Ware, C. (2019). Information visualisation: Perception for design (4th ed.). Morgan Kaufmann.
  32. West, S. G., Finch, J. F., & Curran, P. J. (1995). Structural equation models with nonnormal variables: Problems and remedies. In R. H. Hoyle (Ed.), Structural equation modelling: Concepts, issues, and applications, (pp. 56-75). Sage Publications.
  33. Wiig, K. M. (1993). Knowledge management foundations: Thinking about thinking - How people and organisations create, represent, and use knowledge. Schema Press.
  34. Wojtkowski, W., & Wojtkowski, W. G. (2002). Storytelling: Its role in information visualisation. In Proceedings of the 5th European Systems Science Congress. Hersonissos, Crete, Greece. https://afscet.asso.fr/resSystemica/Crete02/Wojtkowski.pdf

Lisans

Telif Hakkı (c) 1970 Yazar(lar). Açık erişimli bu makale, orijinal çalışmaya uygun şekilde atıfta bulunulması koşuluyla, herhangi bir ortamda veya formatta sınırsız kullanım, dağıtım ve çoğaltmaya izin veren Creative Commons Attribution License (CC BY) altında dağıtılmıştır.

Nasıl Atıf Yapılır

Kayalı, N., & Özdemirci, F. (2026). Kurumsal bilgi yönetiminde bilgilendirme tasarımının etkisi: Deneysel bir araştırma. Bilgi Dünyası, 27, 1-20. https://doi.org/10.15612/BD.2026.920